Plasticvrije badkamer: zo verzorg je jezelf zonder microplastics en schadelijke stoffen

Je staat elke ochtend voor de spiegel. Tandenpasta erop, shampoo erin, douchegel eroverheen. Je ruikt fris, je ziet er verzorgd uit en je voelt je klaar voor de dag. Maar wat als die dagelijkse routine van pakweg 20 minuten ondertussen ook een dagelijkse dosis microplastics en hormoonverstorende stoffen oplevert? Niet via je eten dit keer, maar rechtstreeks via je huid en haren.

Dat klinkt ongemakkelijk, en dat is het ook. De badkamer is na de keuken de plek in huis waar je het meest ongemerkt in aanraking komt met plastic. Maar gelukkig zijn de alternatieven tegenwoordig zo goed dat je ze bijna niet meer van de originelen kunt onderscheiden. Lees verder en ontdek waar je het beste mee kunt beginnen.

Waarom je badkamer meer plastic bevat dan je denkt

Pak eens de shampoo van je plank en lees de ingrediëntenlijst. De kans is groot dat je een of meerdere van de volgende termen tegenkomt: Polyethylene (PE), Polypropylene (PP), Polystyrene of Acrylates copolymer. Dat zijn allemaal microplastics, verwerkt in je verzorgingsproduct als verdikkingsmiddel, filmvormer of om de textuur te verbeteren.

De Plastic Soup Foundation onderzocht de cosmeticaproducten van de tien populairste merken en ontdekte dat maar liefst 87% ervan microplastics bevat. We hebben het over 6.682 van de 7.707 onderzochte producten. Grote kans dus dat jouw shampoo, douchegel of tandpasta er ook bij zit.

Sinds oktober 2023 heeft de EU nieuwe regels ingevoerd die opzettelijk toegevoegde microplastics aan banden leggen. Microbeads, de kleine plastic scrubkorrels in peelings, zijn per direct verboden. Maar voor shampoo en douchegel geldt een gefaseerde uitfase: pas vanaf oktober 2027 mogen rinse-off producten geen microplastics meer bevatten. Voor crèmes en haargel is dat oktober 2029, en voor make-up zelfs pas oktober 2035. Totdat die datum er is, zijn we er zelf verantwoordelijk voor.

“Hoogleraar toxicologie Marjolein van Duursen van de VU werkt aan het Europese AURORA-onderzoek dat de impact van microplastics op de gezondheid van kinderen onderzoekt, zelfs al voor de geboorte.”
Vrij van plastic, december 2025

Wat doet plastic in verzorgingsproducten precies?

Spoiler alert: het gaat niet alleen om de verpakking. De microplastics zitten ook ín het product zelf. Ze worden toegevoegd omdat ze goedkoop zijn, de textuur verbeteren, een product waterresistent maken of de houdbaarheid verlengen. Dat is handig voor de fabrikant, maar minder fijn voor jou en het milieu.

Want wat er na je douche met die deeltjes gebeurt, is precies het probleem. Waterzuiveringsinstallaties zijn niet in staat om microplastics volledig te filteren. Daardoor belanden ze na elke douchebeurt rechtstreeks in het oppervlaktewater en uiteindelijk in de oceaan. Na één gemiddelde douchebeurt met tandenpoetsen en een scrubsessie verdwijnen al zo’n 100.000 plastic deeltjes het milieu in, aldus onderzoek gepubliceerd via het Vlaams Instituut voor de Zee.

En onderzoekers van de Vrije Universiteit Amsterdam toonden aan dat microplastics inmiddels in het bloed terechtkomen. Bij bijna 80% van de onderzochte proefpersonen waren sporen aantoonbaar. Dat zijn niet alleen milieufeiten meer; het raakt je eigen lichaam.

Tip 1: begin met je shampoo en douchegel

Dit zijn de twee producten die je het vaakst gebruikt en die je het langst op je huid en haar laten inwerken. En ze worden, zoals gezegd, pas in 2027 verplicht microplasticvrij. Tot die tijd is het slim om zelf te kiezen.

De makkelijkste wissel is die naar een shampoobar. Een goede shampoobar gaat net zo lang mee als twee tot drie gewone shampooflessen, bevat geen microplastics en komt in een kartonnen verpakking. Nederlandse merken zoals Happy Soaps en Zero Waste Path maken ze al jaren en hebben inmiddels een ruim assortiment voor alle haartypes.

Wil je toch een vloeibare shampoo? Kijk dan op de verpakking naar het COSMOS Organic-keurmerk of het Zero Plastics Inside-logo van Beat The Microbead. Dat zijn de twee meest betrouwbare keurmerken voor microplasticvrije cosmetica. Lees meer over de beste shampoo zonder microplastics voor elk haartype.

Tip 2: wissel van tandenborstel en tandpasta

Elke drie maanden gooi je een tandenborstel weg. Dat klinkt onschuldig, maar wereldwijd worden er elk jaar meerdere miljarden weggegooid, bijna allemaal van plastic. En omdat plastic feitelijk onverwoestbaar is, zweven bijna alle tandenborstels die ooit zijn gemaakt nog steeds ergens in het milieu rond, aldus National Geographic.

Een bamboe tandenborstel is het voor de hand liggende alternatief. Het handvat is composteerbaar, bamboe is van nature antibacterieel en hoeft niet te worden bespoten met pesticiden tijdens de teelt. Let wel: de borstelharen zijn bij de meeste bamboe tandenborstels nog gemaakt van nylon. Volledig plastic-vrij is lastig bij tandenborstels, maar een bamboe handvat is al een stap in de goede richting. Bekijk onze selectie van de beste bamboe tandenborstels als je wilt weten welke variant goed scoort.

Voor tandpasta geldt hetzelfde verhaal als voor shampoo: de meeste gangbare tandpasta’s bevatten Polyethylene als scrubkorrel of verdikkingsmiddel. Tandpasta-tabletten van merken als Denttabs of Bite zijn volledig plastic-verpakkingvrij, bevatten geen microplastics en werken verrassend goed. Een potje tabs gaat drie maanden mee voor één persoon.

Tip 3: kijk kritisch naar je deodorant

De deodorantindustrie produceert jaarlijks bijna zeven miljoen kilo aan plastic afval, alleen al van de flacons en verpakkingen. En dan hebben we het nog niet eens over de microplastics die in sommige formules zitten als filmvormer of absorptiemiddel.

Vaste deodorant in een kartonnen of aluminium verpakking lost het verpakkingsprobleem direct op. Merken als Nuud, Ben & Anna en Salt of the Earth bieden goede opties die je bij de meeste drogisterijen kunt vinden. Een aluminium roller kan jarenlang mee als je hem navult.

Je denkt misschien: werkt zo’n vaste deodorant net zo goed? Het eerlijke antwoord is: dat hangt af van het merk en je huid. Geef jezelf twee weken om te wennen, want je huid past zich aan. De meeste mensen die overstappen zeggen daarna niet meer terug te willen. Best gaaf toch, dat zoiets kleins al zo’n groot verschil maakt? Meer weten over de beste deodorant zonder plastic vind je in onze gedetailleerde vergelijking.

Tip 4: heroverweeg je menstruatieproducten

Dit is het deel waar de meeste mensen mee verrast worden. Klassiek maandverband bestaat voor een groot deel uit plastic. Een gemiddelde vrouw gebruikt in haar leven zo’n 11.000 menstruatieproducten weg. Als het gaat om klassiek maandverband, is dat omgerekend zo’n 200 kilo aan plastic over een heel leven. Bijna allemaal wegwerpmateriaal.

Daarbij komt dat de vagina het meest absorberende deel van het vrouwelijk lichaam is. Synthetische stoffen, chemicaliën en parfum in tampons en maandverband komen dus direct in aanraking met slijmvliezen. Dat geeft extra reden om kritisch te kijken naar wat je kiest.

Gelukkig zijn de alternatieven in de afgelopen jaren ontzettend verbeterd. Een menstruatiecup van medisch siliconen gaat tot tien jaar mee en kost eenmalig tussen de 20 en 40 euro. Menstruatieondergoed van merken als Modibodi of Thinx is wasbaar en herbruikbaar. En biologisch katoen maandverband zonder synthetische toevoegingen is inmiddels bij veel drogisterijen verkrijgbaar. Lees meer over plastic en microplastics in tampons en maandverband.

Tip 5: lees de ingrediëntenlijst

Dit klinkt saai, maar het is de meest krachtige tip van allemaal. Want als je weet wat je zoekt, kun je weloverwogen keuzes maken zonder dat je dure specialistische winkels in hoeft.

De Consumentenbond geeft aan dat je microplastics in verzorgingsproducten herkent aan ingrediënten als Polyethylene (PE), Polypropylene (PP), Polyethylene glycol, Polystyrene en Acrylates copolymer. Zie je een van die termen op de verpakking? Dan zit er een microplastic in.

Een snellere route is het gebruik van de Beat the Microbead-app. Die is gratis, werkt in Nederland en laat je met de camera van je telefoon direct zien of een product microplastics bevat. Groen is veilig, rood betekent: terugleggen. Keurmerken om op te letten zijn Zero Plastics Inside, COSMOS Organic, Demeter en het Europees Ecolabel.

“Microplastics in cosmetica kunnen na het afspoelen via het afvalwater in rivieren en oceanen terechtkomen. Waterzuiveringsinstallaties kunnen deze deeltjes niet volledig tegenhouden.”
Consumentenbond, 2025

Wat zegt de wetenschap?

Het RIVM onderzoekt actief of microplastics effect hebben op het afweersysteem. Onderzoekers willen weten of de deeltjes die via cosmetica binnenkomen in het lichaam blijven en zich ophopen. Dat is wetenschappelijk nog niet volledig bewezen, maar de voorzichtigheid die het RIVM aanbeveelt is duidelijk.

Onderzoekers van UMC Utrecht en Utrecht University doen momenteel onderzoek bij 100 vrouwen uit de regio Utrecht naar hoeveel microplastics er in hun lichaam aanwezig zijn en wat de invloed is van verzorgingsgewoonten op die hoeveelheid. De resultaten van dat onderzoek worden later dit jaar verwacht.

Geen paniek is de boodschap, maar bewuste keuzes maken is ook hier de verstandige route. De badkamer is de plek waar je elke dag bewust of onbewust keuzes maakt over wat er op en in je lichaam komt. Met een beetje kennis maak je die keuzes voortaan met open ogen.

Veelgestelde vragen

Hoe herken ik microplastics op de verpakking van mijn shampoo?
Zoek in de ingrediëntenlijst naar termen als Polyethylene (PE), Polypropylene (PP), Polyethylene glycol, Polystyrene of Acrylates copolymer. Is er een van die termen aanwezig? Dan bevat het product microplastics. Je kunt ook de gratis Beat the Microbead-app gebruiken om een product snel te scannen.

Is een shampoobar net zo goed als gewone shampoo?
Voor de meeste haartypes werkt een goede shampoobar uitstekend. Er is een gewenningsperiode van een tot twee weken. In die periode kan je haar iets vetter aanvoelen, terwijl je hoofdhuid de nieuwe balans vindt. Na die periode ervaren de meeste mensen geen verschil meer.

Zijn alle bamboe tandenborstels volledig plastic-vrij?
Nee, niet allemaal. Het handvat is van bamboe, maar de borstelharen zijn bij de meeste merken nog van nylon. Volledig plastic-vrij is technisch gezien heel lastig bij tandenborstels. Een bamboe handvat is al een grote verbetering ten opzichte van volledig plastic.

Zijn menstruatiecups veilig?
Menstruatiecups van medisch siliconen zijn door gynaecologen als veilig beoordeeld voor de meeste vrouwen. Lees de instructies zorgvuldig en reinig de cup goed na elk gebruik. Bij twijfel kun je dit met je huisarts of gynaecoloog bespreken.

Welk keurmerk kan ik het best vertrouwen voor microplasticvrije cosmetica?
Zero Plastics Inside van Beat The Microbead staat voor 100% microplasticvrije producten. COSMOS Organic en Demeter zijn ook betrouwbare keurmerken voor natuurcosmetica. Het Europees Ecolabel geldt voor een bredere categorie duurzame producten.

De conclusie: je badkamerplank als beginpunt

Een plastic-armere badkamer hoeft niet duur of ingewikkeld te zijn. Begin met het product dat je het vaakst gebruikt en het minst lekker zit: voor de een is dat de shampoo, voor de ander de deodorant. Vervang het op het moment dat je fles leeg is door een bewustere keuze.

En als je er écht mee aan de slag wilt: download de Beat the Microbead-app en scan morgenochtend eens je tandpasta. De uitkomst kan verrassend zijn. Maar je hoeft niet alles tegelijk te veranderen. Stap voor stap, product voor product, maak jij je badkamer een stuk gezonder voor jezelf en voor het milieu.

Bronnen

• Plastic Soup Foundation, onderzoek cosmetica top-10 merken (6.682 van 7.707 producten bevatten microplastics)
• Consumentenbond Nederland: consumentenbond.nl/duurzamer-eten/microplastics
• RIVM, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu: rivm.nl/plastics/gevolgen-gezondheid en rivm.nl/microplastics
• UMC Utrecht en Universiteit Utrecht, AURORA-onderzoek naar microplastics bij vrouwen (lopend onderzoek)
• Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ), onderzoek naar microplastics in cosmetica
• Vrije Universiteit Amsterdam, onderzoek naar microplastics in menselijk bloed (aangetoond bij bijna 80% van proefpersonen)
• National Geographic Nederland, reportage over tandenborstels en plastic afval
• National Geographic Nederland, reportage over microplastics in het huishouden
• Europese Unie, Verordening (EU) 2023/2055 inzake opzettelijk toegevoegde microplastics in cosmetica