Je staat in de winkel en leest het label van een kussen. Er staat “polyestervulling”. Niets alarmerends, toch? Het klinkt technisch, misschien zelfs een beetje premium. Maar polyester is hetzelfde materiaal als een plastic wegwerpfles, gewoon in een andere vorm. En dat kussen ligt straks 8 uur per nacht tegen jouw gezicht.
Dit is precies het probleem met plastic in producten: het verstopt zich achter namen die niemand direct als plastic herkent. Traagschuim. Memory foam. Elastaan. Microvezel. Acrylaat. Het zijn stuk voor stuk vormen van kunststof op basis van aardolie, maar ze klinken alsof ze uitgevonden zijn door een designstudio in Milaan.
In dit artikel zetten we alle verborgen namen van plastic op een rij, per categorie, met uitleg over wat het werkelijk is. Na het lezen lees jij nooit meer een productlabel op dezelfde manier.
Ingrediënt checker
Staat dit op jouw label?
Typ een ingrediëntnaam en zie direct of het plastic is.
Alle plasticnamen op een rij
Snellere route: download de gratis Beat the Microbead-app. Scan de barcode van je product — de app checkt direct of het microplastics bevat. Werkt op alle cosmetica en verzorgingsproducten.
Bron: Beat the Microbead / Plastic Soup Foundation · ECHA microplastics database · vrijvanplastic.nl
Waarom gebruiken fabrikanten al die verschillende namen?
Uitstekende vraag! Het antwoord is simpel: de namen zijn bedacht door de chemische industrie en zijn afgeleid van de chemische structuur van het materiaal. Polyethyleentereftalaat is de volledige chemische naam, maar dat past niet op een kussenlabel. Dus wordt het “polyester”. Of “microvezel”. Of de merknaam “Dacron”.
Merknamen zijn een eigen categorie. Fabrikanten registreren handelsnamen voor hun kunststof, waarna die naam breder ingeburgerd raakt dan de chemische term. Lycra klinkt sportief en modern. Spandex klinkt rekbaar en functioneel. Teflon klinkt schoon en betrouwbaar. Maar achter die namen gaan respectievelijk polyurethaan, polyurethaan en een fluorpolymeer schuil. Allemaal synthetische polymeren. Allemaal gebaseerd op aardolie.
De Rijksoverheid bevestigt dit mechanisme op Waarzitwatin, het officiële platform voor informatie over stoffen in consumentenproducten. Bij zwemkleding staat expliciet vermeld dat “in plaats van elastaan soms op het label de merknaam Lycra of spandex staat” en dat “in plaats van polyamide op sommige labels de naam Nylon staat.”
Zie je hoe dat werkt? Eén stof, drie namen, en als consument weet je niet welke je tegenkomt.
“Polyester wordt ook wel afgekort als PET. Onder die naam is het vooral bekend van de plastic flessen.” Rijksoverheid, Waarzitwatin
De verborgen namen van plastic: per categorie
In textiel, beddengoed en meubels
Dit is de categorie met de meeste verborgen namen en ook de categorie die de meeste microplastics in de binnenlucht veroorzaakt. Vrijwel alle synthetische textielvezels zijn plastic.
| Naam op het label | Wat het eigenlijk is | Voorbeeldproducten |
|---|---|---|
| Polyester | PET-plastic, zelfde als plastic flessen | Kleding, beddengoed, kussenvulling |
| Microvezel | Polyester en polyamide, dus plastic | Doekjes, beddengoed, sportkleding |
| Nylon | Polyamide, volledig synthetisch plastic | Kousen, zwemkleding, tassen |
| Polyamide | Zelfde als nylon, officiële chemische naam | Tapijt, sportkleding, kousen |
| Acryl | Polyacrylaat, plastic | Dekens, tapijt, truien |
| Fleece | Polyester in pluizige vorm | Vesten, babykleding, dekens |
| Elastaan | Polyurethaan als textielvorm | Ondergoed, sportkleding, zwemkleding |
| Spandex | Zelfde als elastaan, Amerikaanse handelsnaam | Leggings, sportkleding |
| Lycra | Zelfde als elastaan, merknaam van DuPont | Zwemkleding, sportkleding |
| Dorlastan | Zelfde als elastaan, merknaam van Bayer | Kleding, beddengoed |
| Tactel | Merknaam voor nylon van Invista | Sportkleding, ondergoed |
| Coolmax | Merknaam voor polyestervezels van Invista | Sportsokken, ondershirts |
| Trevira | Merknaam voor polyester, vaak vlamvertragend | Gordijnen, meubelstof |
| Polypropyleen | Plastic in tapijt en nonwoven stoffen | Tapijt, vloerkleden, tassen |
Klinkt dat als een lange lijst? Dat is het ook. En dit is nog maar het textiel. Want ook je matras, je kussen en je meubelstof zitten vol plastic onder andere namen.
In matrassen, kussens en meubels
Dit is het domein waar de meeste mensen volledig verrast worden. De namen klinken comfortabel, innovatief en soms zelfs wetenschappelijk. Maar het zijn vrijwel allemaal varianten van polyurethaan, een kunststof die gemaakt wordt van aardolie.
De Rijksoverheid bevestigt op Waarzitwatin dat polyurethaan in veel verschillende vormen voorkomt, als zacht schuim, hard schuim, plastic of synthetische textielvezel, en dat het wordt verwerkt in matrassen, kussens, meubels, aankleedkussens en speelgoed.
| Naam op het label | Wat het eigenlijk is | Voorbeeldproducten |
|---|---|---|
| Traagschuim | Polyurethaan (PUR), op basis van aardolie | Matrassen, kussens |
| Memory foam | Polyurethaan (PUR), zelfde als traagschuim | Matrassen, nekrollen |
| Koudschuim | Polyurethaan (PUR) in andere dichtheid | Matrassen, zitmeubels |
| PUR-schuim | Polyurethaan, expliciete afkorting | Matrassen, verpakkingen |
| Polyesterwattering | PET-plastic als losse vulling | Kussens, dekbedden, knuffels |
| Hollofil | Merknaam voor holle polyestervezels | Kussenvulling, dekbedden |
| Synthetisch latex | Styreen-butadieen rubber, synthetisch plastic | Matrassen, kussens |
Spoiler alert: er is ook echte, natuurlijke latex van de rubberboom. Maar de goedkopere “latex”-producten in de middelste prijsklasse zijn vaak synthetisch latex of een mengsel. Kijk op het label naar “100% natuurlatex” of het GOLS-certificaat als je zeker wilt zijn.
In cosmetica en verzorgingsproducten
Hier is de lijst misschien wel het langst en het meest verwarrend. Microplastics worden in cosmetica toegevoegd als verdikkingsmiddel, filmvormer, scrubkorrel of om producten waterbestendig te maken. De Consumentenbond publiceert een lijst met namen waaraan je ze kunt herkennen op de INCI-ingrediëntenlijst, de verplichte ingrediëntenlijst op cosmetica.
| Naam op het label | Wat het is | Functie in product |
|---|---|---|
| Polyethylene (PE) | Plastic scrubkorrels | Tandpasta, peelings, scrubs |
| Polypropylene (PP) | Plastic microkorrels | Scrubproducten |
| Polyethylene glycol (PEG) | Plastic verdikkingsmiddel | Crèmes, shampoo |
| Polyethylene terephthalate (PET) | Plastic filmvormer | Mascara, haarlak |
| Polymethyl methacrylate (PMMA) | Plastic glanspoeder | Make-up, foundation |
| Acrylates copolymer | Plastic bindmiddel | Zonnebrand, foundation |
| Nylon-6 / Nylon-12 | Plastic textuurstof | Poeder, oogschaduw |
| Polystyrene | Plastic vulstof | Crèmes, lotions |
| Polyquaternium | Plastic conditioner | Shampoo, wasmiddel |
| PVP (polyvinylpyrrolidone) | Plastic filmvormer | Haargel, sommige wasmiddelen |
| Acrylate crosspolymer | Plastic gelvormer | Dagcrèmes, gels |
| Carbomer | Synthetisch polymeer als verdikkingsmiddel | Gels, crèmes |
Twee vuistregels voor de ingrediëntenlijst: als je het woord “poly” ziet gevolgd door een chemische term, is het vrijwel altijd een synthetisch polymeer. En als je “acrylate” ziet, is het altijd een kunststof. De Consumentenbond bevestigt dat je microplastics in cosmetica onder andere herkent aan Polyethylene (PE) in tandpasta, Polystyrene/Acrylates copolymer in vloeibare zeep en Polyethylene (PE) en Polypropylene (PP) in scrubproducten.
Meer weten over welke producten in de badkamer microplasticvrij zijn? Lees ons artikel over verzorging zonder microplastics en een plasticvrije badkamer.
In de keuken en verpakkingen
De keuken zit vol plastic onder namen die klinken als materiaalaanduidingen zonder enige lading. De Rijksoverheid vermeldt op de plastickpagina van Waarzitwatin een volledig overzicht.
| Naam op het label | Wat het is | Voorbeeldproducten |
|---|---|---|
| PE-HD of HDPE | Hoge-dichtheid polyethyleen | Speelgoed, shampooflessen, emmers |
| PE-LD of LDPE | Lage-dichtheid polyethyleen | Vershoudfolie, boodschappentassen |
| PP | Polypropyleen | Plastic bakjes, babyflesjes, deksels |
| PS | Polystyreen | Piepschuimverpakking, plastic bestek |
| PC | Polycarbonaat | Harde drinkflessen, cd’s |
| PVC | Polyvinylchloride | Vloeren, douchegordijnen, snoeren |
| PET | Polyethyleentereftalaat | Plastic flessen, voedselbakjes |
| ABS | Acrylonitril-butadieen-styreen | Apparaten, speelgoed (ook Lego) |
| PTFE / Teflon | Polytetrafluorethyleen | Antiaanbaklaag in pannen |
| PFAS | Poly- en perfluoralkylstoffen | Coatings op pannen, tapijt, kleding |
| Melamine | Melaminekunststof | Servies, broodtrommels, drinkbekers |
Die laatste, melamine, verdient extra aandacht. Melamine-servies en broodtrommels zien eruit als moderne keukenaccessoires en worden vaak gezien als een duurzamer alternatief voor plastic. Maar het Voedingscentrum waarschuwt: warm geen dranken op in producten van bamboe of melamine, omdat beide bij warmte stoffen kunnen afgeven. Het zijn kunststoffen, geen natuurmaterialen. Lees meer over plasticvrije keukengerei en wat je in de keuken kunt vervangen.
De chemische toevoegingen: plastic in plastic
Naast de kunststoffen zelf zijn er ook chemische additieven die aan plastic worden toegevoegd om het bepaalde eigenschappen te geven. Dit zijn geen aparte plastics, maar ze zijn onlosmakelijk verbonden met de kunststoffen en kunnen vrijkomen in je omgeving.
Ftalaten, ook wel weekmakers, maken hard plastic zacht en buigzaam. Ze zitten in zachte vloeren, douchegordijnen, tuinslangen, regenkleding, plastic opdrukken op T-shirts en zachte speelgoedproducten. Het RIVM bevestigt dat ftalaten worden gebruikt in plastic, behang, meubels, kleding, speelgoed en cosmetica. Sommige ftalaten, zoals DEHP, zijn hormoonverstorend. Ze kunnen de mannelijke geslachtshormonen beïnvloeden en zijn daarmee vooral een risico voor ongeboren kinderen en jonge kinderen.
Bisfenolen, waarvan BPA de bekendste is, worden gebruikt als harder in polycarbonaat plastic en als coating aan de binnenkant van blikjes. BPA is per 20 januari 2025 verboden in voedselverpakkingsmaterialen in Europa, maar producenten hebben een overgangsperiode van 18 maanden gekregen. Alternatieven zoals BPS en BPF worden nu gebruikt, maar het RIVM onderzocht of die veilige vervangers zijn. De conclusie is nog niet definitief.
PFAS ten slotte zijn de chemicaliën achter vuilafstotende en waterafstotende eigenschappen van tapijt, beddengoed, regenkleding en antiaanbakpannen. Ze worden forever chemicals genoemd omdat ze in het milieu en het menselijk lichaam vrijwel niet afbreken. In Nederland krijgen mensen via voedsel en drinkwater meer PFAS binnen dan wenselijk is, aldus de Rijksoverheid.
“Ftalaten worden gebruikt om ervoor te zorgen dat plastic niet te hard is. Dierproeven hebben laten zien dat sommige ftalaten de ontwikkeling van de zaadballen kunnen verstoren.” RIVM, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
De drie vuistregels om plastic te herkennen
Je hoeft geen scheikundig ingenieur te zijn om plastic te herkennen op een label. Met drie vuistregels kom je al een heel eind.
De eerste vuistregel: elke naam die begint met “poly” is vrijwel altijd een synthetisch polymeer. Polyester, polyurethaan, polypropyleen, polystyreen, polycarbonaat, polyamide: ze zijn allemaal plastic. De Rijksoverheid bevestigt op Waarzitwatin expliciet dat polyester ook afgekort wordt als PET, “de naam die het vooral bekend heeft van de plastic flessen.”
De tweede vuistregel: bekende merknamen die plastic zijn. Lycra, Spandex, Teflon, Dacron, Tactel, Coolmax, Trevira en Hollofil zijn allemaal handelsnamen voor kunststoffen. Fabrikanten investeren in die merknamen omdat ze vriendelijker en minder technisch klinken dan de chemische naam. Dat is handig voor marketing, maar het maakt je als consument afhankelijk van kennis die je normaal niet hebt.
De derde vuistregel: de woorden “acryl”, “acrylaat” of “acrylo” op een label betekenen altijd een kunststof. Of het nu acryl brei-garen is, acrylates copolymer in je foundation of acrylonitril in de bekleding van je bank: het zijn allemaal synthetische stoffen op polymeer-basis.
Tabel als snelzoeker:
| Als je dit ziet | Is het waarschijnlijk |
|---|---|
| Poly… | Synthetisch polymeer, bijna altijd plastic |
| …acrylaat / acrylates | Kunststof polymeer |
| Nylon | Polyamide, plastic |
| Lycra / Spandex / Dorlastan | Elastaan, een vorm van polyurethaan |
| Traagschuim / Memory foam | Polyurethaan, aardoliegbaseerde kunststof |
| Microvezel / Microfiber | Polyester en polyamide, beide plastic |
| Teflon / PTFE | Fluorpolymeer, verwant aan PFAS |
| Melamine | Melaminekunststof, geen natuurmateriaal |
| Weekmakers / Ftalaten | Chemische additieven in zacht plastic |
| PFAS / PFC-coating | Forever chemicals als vuilafstotende coating |
Wat kun je nu concreet mee?
Je hoeft niet alles tegelijk te veranderen. Maar nu je de namen kent, kun je bij elke nieuwe aankoop een bewustere keuze maken. Kijk bij kleding naar het label: staat er uitsluitend katoen, wol, linnen of hennep? Dan geen synthetische vezels. Staat er ook maar een klein percentage “elastaan”, “polyester” of “nylon”? Dan zit er plastic in.
Bij een nieuw matras of kussen: zoek naar CertiPUR, OEKO-TEX Standard 100 of GOLS-certificering. Die keurmerken garanderen dat de materialen zijn getest op schadelijke stoffen en weekmakers. En bij cosmetica: download de gratis Beat the Microbead-app en scan producten voor je ze koopt.
Voor wie de diepte in wil: de Rijksoverheid beheert Waarzitwatin, een gratis database met informatie over alle stoffen in consumentenproducten. Als je een specifieke naam op een label tegenkomt en wilt weten wat het is, vind je het antwoord daar.
Meer weten over wat BPA en andere bisfenolen precies zijn en wat het met je lichaam doet? Lees ons uitgebreide artikel over wat BPA is en hoe je het kunt vermijden. En als je wilt weten wat je concreet kunt doen in de slaapkamer, waar alle verborgen textiel- en matrasplastics samenkomen, lees dan ons artikel over plastic in de slaapkamer en hoe je het aanpakt.
Veelgestelde vragen
Zijn alle polymeren ook microplastics? Nee, niet automatisch. Alle plastics zijn polymeren, maar niet alle polymeren zijn plastics. Zijde en wol zijn ook polymeren, maar ze zijn van biologische oorsprong en afbreekbaar. De discussie gaat specifiek over synthetische polymeren die niet biologisch afbreekbaar zijn en microplastics kunnen worden door slijtage. De Nederlandse Cosmetica Vereniging wijst hier ook op: de toevoeging van “poly” vóór een ingrediënt betekent niet automatisch dat het een plastic micropartikel is.
Is viscose ook plastic? Viscose is een grijsgebied. Het wordt gemaakt van cellulose, een plantaardige grondstof, maar het productieproces vereist zware chemische behandeling met oplosmiddelen. Viscose geeft ook microvezels af bij slijtage, maar die zijn cellulose-gebaseerd en daarmee biologisch afbreekbaar, in tegenstelling tot polyester- of nylonvezels. Het is dus geen plastic in strikte zin, maar ook niet onproblematisch vanuit milieuperspectief.
Wat is het verschil tussen koudschuim en traagschuim? Beide zijn varianten van polyurethaan. Koudschuim is veerkrachtiger en keert snel terug naar zijn oorspronkelijke vorm. Traagschuim past zich langzamer aan het lichaam aan door de hogere dichtheid. Voor de microplastic- en chemische uitstoot maakt het onderscheid weinig uit: beide zijn PUR op basis van aardolie.
Is gerecycled polyester beter dan nieuw polyester? Enigszins, vanuit duurzaamheidsperspectief: het hergebruikt bestaand plastic in plaats van nieuw aardolie te verwerken. Maar voor microplasticuitstoot maakt het verschil weinig. Gerecycled polyester geeft bij wassen en dragen evenveel microvezels af als nieuw polyester.
Mag ik producten met ftalaten gewoon gebruiken? De meest schadelijke ftalaten zijn verboden in speelgoed, verzorgingsproducten en plastic voedselcontactmaterialen. Maar niet alle ftalaten zijn verboden en etikettering is niet verplicht voor alle productcategorieën. Het RIVM stelt dat bij een gemiddelde blootstelling een gezondheidseffect onwaarschijnlijk is, maar dat het risico bij kinderen groter is en dat blootstelling zoveel mogelijk vermeden moet worden, zeker tijdens de zwangerschap.
De conclusie: ken de namen, maak de keuze
Plastic heeft tientallen namen. En dat is niet toevallig. De chemische industrie heeft decennialang geïnvesteerd in merknamen en technische termen die consumenten niet direct herkennen als “plastic”. Dat maakt bewuste keuzes maken moeilijker dan het zou moeten zijn.
Maar nu je de namen kent, staat je iets te wachten wat best gaaf is: je gaat etiketten lezen en je realiseert je bij elk product wat het eigenlijk is. Elastaan in je spijkerbroek. PUR-schuim in je bureaustoelkussen. PE in je tandpasta. Het wordt zichtbaar. En zichtbaar plastic kun je vermijden.
Stap voor stap, product voor product.
Bronnen
- Rijksoverheid, Waarzitwatin, stofpagina’s: polyester, nylon, polyurethaan, weekmakers, PFAS, plastic, beddengoed, tapijt, zwemkleding, regenkleding, speelgoed: waarzitwatin.nl
- RIVM, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, weekmakers en ftalaten: rivm.nl/binnenmilieu/chemische-stoffen-in-huisstof/weekmakers
- RIVM, hormoonverstorende stoffen: rivm.nl/hormoonverstorende-stoffen
- Voedingscentrum Nederland, hormoonverstorende stoffen en ftalaten: voedingscentrum.nl/encyclopedie/hormoonverstorende-stoffen
- Consumentenbond Nederland, lijst van microplastics in cosmetica op INCI-namen: consumentenbond.nl/duurzamer-eten/microplastics
- Nederlandse Cosmetica Vereniging (NCV), toelichting op microplastics en polymeren in cosmetica: ncv-cosmetica.nl
- Kinderveiligheid.nl, ftalaten in speelgoed en gezondheidsrisico’s voor kinderen
- Europese Textielverordening (1007/2011/EU), etiketteringsplicht textielvezels
- Europese REACH-verordening, restrictie opzettelijk toegevoegde microplastics in cosmetica (2023)