Wat is nylon voor materiaal? Van kous tot technisch plastic

Nylon voelt niet als plastic. Het is zacht, het beweegt mee met je lichaam in een hardloopshirt, het glijdt soepel door je vingers als kous. Toch is nylon, chemisch gezien, precies dat: een synthetisch polymeer, familie van dezelfde stof waar ook harde tyraps, brillen en zelfs babyflessen van worden gemaakt. Dezelfde grondstof, twee compleet verschillende gezichten. Zodra je dat weet, kijk je waarschijnlijk anders naar die kous.

In het kort

• Nylon is de merknaam die is ingeburgerd voor polyamide (PA), een synthetisch polymeer dat in 1935 werd ontwikkeld door DuPont als vervanger voor zijde.
• Nylon heeft twee compleet verschillende gezichten: als zachte textielvezel in kleding en tapijt, en als hard, stijf technisch plastic in producten als tyraps, brillen, babyflessen en 3D-printfilament.
• Nylon is van zichzelf niet waterdicht, alleen enigszins waterafstotend; echt waterdicht wordt het pas met een coating of laminaat.
• Hoe ademend nylon textiel aanvoelt, hangt sterk af van de weving; over het algemeen is het iets minder ademend dan polyester.
• Bij normaal gebruik gelden producten van nylon en polyamide volgens de Rijksoverheid als veilig.

Wat nylon precies is

Nylon is geen apart materiaal naast plastic, het is plastic. De chemische naam is polyamide, vaak afgekort tot PA. Het werd in 1935 ontwikkeld door het Amerikaanse bedrijf DuPont, met als doel een goedkoper en duurzamer alternatief te vinden voor zijde, dat destijds kostbaar en kwetsbaar was. Nylon werd zo een van de allereerste volledig synthetische vezels ooit gebruikt in textiel.

De naam “nylon” wordt in de praktijk vooral gebruikt voor de textielvariant, terwijl je in technische en industriële context vaker “polyamide” of “PA” tegenkomt. Het is dezelfde stof, alleen anders verwerkt: als dunne draad wordt het een vezel voor kleding, als massief blok of korrel wordt het een hard technisch plastic.

Nylon als hard plastic: waar je het níet verwacht

Dit is de kant van nylon die de meeste mensen over het hoofd zien. Als technisch plastic is polyamide juist hard, stijf en slagvast, het tegenovergestelde van de zachte kous of het soepele jasje. De Rijksoverheid noemt babyflessen, tyraps en brillen als concrete voorbeelden van producten die van polyamide worden gemaakt. Ook filament voor 3D-printers bestaat vaak uit nylon.

In de werktuigbouw en machine-industrie is polyamide zelfs een veelgebruikt technisch materiaal, precies vanwege eigenschappen die niets met textiel te maken hebben: hoge slijtvastheid, goede glij- en roleigenschappen, en een sterk geluiddempend vermogen. Denk aan tandwielen, lagers en andere bewegende onderdelen die tegen een stootje moeten kunnen. Polyamide is daarbij aanzienlijk taaier en steviger dan bijvoorbeeld polypropyleen, en verdraagt bovendien hogere temperaturen: afhankelijk van de toepassing tot ergens tussen de 80 en 125 graden voor continu gebruik, met een omslagpunt richting vernetting boven de 300 graden.

Waarom nylon als textiel zo anders aanvoelt

Hetzelfde polymeer, twee compleet verschillende gebruikservaringen, en dat verschil zit ‘m vooral in de vorm en de dikte. Als dunne, flexibele vezel gedraagt polyamide zich heel anders dan als massief blok plastic. Bovendien neemt nylon relatief veel vocht op, tussen de 3 en 10 procent afhankelijk van het exacte type (PA6 neemt bijvoorbeeld meer vocht op dan het stugere PA12). Die vochtopname maakt het materiaal taaier en soepeler, wat in vezelvorm bijdraagt aan het zachte, meebewegende gevoel van nylon textiel.

Waterafstotend is niet hetzelfde als waterdicht

Nee, niet vanzelf. Nylon is van zichzelf enigszins waterafstotend door zijn dichte weving, maar dat is iets anders dan waterdicht. Waterafstotend betekent dat water minder snel wordt opgenomen en eerder in druppels van het oppervlak rolt; waterdicht betekent dat er onder geen enkele omstandigheid water doorheen komt. Voor die laatste eigenschap heeft nylon een extra behandeling nodig, zoals een PU-coating of een gelamineerd membraan zoals Gore-Tex. Regenjassen en tenten van nylon zijn dus alleen echt waterdicht als er zo’n extra laag is toegevoegd, niet door het nylon zelf.

Hoe ademend nylon aanvoelt, hangt af van de weving

Dat hangt sterk af van de weving. Een dicht geweven nylon stof, zoals je vaak ziet bij tassen en rugzakken, laat weinig lucht door en voelt daardoor minder ademend aan. Een losser geweven of dunnere nylon stof kan juist prima lucht doorlaten. Over het algemeen geldt polyester als iets ademender dan nylon bij vergelijkbare toepassingen, simpelweg omdat nylon vaak dichter geweven wordt vanwege zijn sterkte. Puur op materiaalniveau is er geen groot verschil; het is vooral de verwerking die bepaalt hoe ademend een specifiek kledingstuk aanvoelt.

Is nylon schadelijk, en wat is het alternatief?

Bij normaal gebruik geldt nylon, zoals eerder beschreven, als veilig. Toch kan het zin hebben om bewust een alternatief te kiezen, simpelweg omdat nylon niet biologisch afbreekbaar is en van aardolie wordt gemaakt.

Voor textiel zijn natuurlijke vezels zoals katoen, linnen en wol het meest voor de hand liggende alternatief: ze ademen doorgaans beter, zijn biologisch afbreekbaar, en bevatten geen synthetische polymeren. Voor de harde, technische toepassingen van nylon, zoals brillen of keukengerei, zijn glas en RVS de meest solide alternatieven: onbreekbaar, chemisch inert en eindeloos recyclebaar zonder kwaliteitsverlies.

Veiligheid en recycling van nylon

Bij normaal gebruik gelden producten van polyamide en nylon volgens de Rijksoverheid als veilig, zowel als textiel als in plastic vorm. Net als bij andere veelgebruikte kunststoffen is nylon een synthetisch polymeer gemaakt uit petrochemische grondstoffen, wat betekent dat het niet biologisch afbreekbaar is.

Nylon is technisch goed recyclebaar, en er bestaan zelfs gespecialiseerde recyclingprogramma’s voor bijvoorbeeld oude visnetten en tapijt van nylon. In de praktijk wordt textiel-nylon vaak vermengd met andere vezels (zoals elastaan), wat recycling lastiger maakt dan bij een zuiver materiaal. Puur technisch plastic polyamide, zoals in 3D-printfilament of industriële onderdelen, is doorgaans eenvoudiger te recyclen dan gemengd textiel.

Veelgestelde vragen over nylon

Is nylon hetzelfde als polyamide?

Ja. Nylon is de ingeburgerde merknaam, polyamide (PA) is de chemische naam voor exact dezelfde stofgroep. In textiel hoor je meestal “nylon”, in technische en industriële context vaker “polyamide” of “PA”.

Is nylon plastic?

Ja, ondanks dat het als textiel totaal niet aanvoelt als plastic. Nylon is een synthetisch polymeer, en valt daarmee net zo goed onder plastic als bijvoorbeeld PET of polypropyleen.

Wat is het verschil tussen nylon en polyester?

Beide zijn synthetische vezels, maar gemaakt van andere polymeren. Nylon is doorgaans iets sterker en rekbaarder dan polyester, terwijl polyester over het algemeen wat beter ademt en sneller droogt. Voor sportkleding worden ze regelmatig samen verwerkt om het beste van beide te combineren.

Waarom wordt nylon gebruikt in babyflessen?

Omdat polyamide als technisch plastic hard, stijf en slagvast is, en goed bestand tegen hitte en gangbare schoonmaakmiddelen. Dat maakt het geschikt voor producten die regelmatig gesteriliseerd worden en tegen een stootje moeten kunnen.

Verkleurt nylon in de zon?

Ja, polyamide is gevoelig voor UV-straling en kan op termijn vergelen of verouderen bij langdurige blootstelling aan zonlicht. Voor buitentoepassingen wordt daarom vaak een UV-stabilisator toegevoegd tijdens de productie.

Conclusie: nylon is plastic, in twee gedaantes

Nylon is precies zo’n plastic als je op een fles of verpakking verwacht, alleen dan in een vorm die zich totaal anders voordoet. Als vezel is het zacht en elastisch, als technisch materiaal is het hard en slagvast, maar de chemische basis, polyamide, is exact hetzelfde. Waterdicht is nylon pas met een extra coating, en hoe ademend het aanvoelt hangt vooral af van de weving. Bij normaal gebruik geldt het, in beide vormen, als veilig.

Bronnen

• Rijksoverheid, WaarZitWatIn. Nylon. Geraadpleegd via waarzitwatin.nl
• Onkenhout. Materiaaleigenschappen polyamide. Geraadpleegd via onkenhout.nl
• Talboom Kunststofverwerking. Polyamide (Nylon). Geraadpleegd via talboomkunststoffen.nl