Is polypropyleen veilig? Alles over PP, van keuken tot zwembad

Je ziet de term overal opduiken: op de bodem van een yoghurtbekertje, in de beschrijving van een vloerkleed, of op de verpakking van een babyfles. Polypropyleen klinkt technisch, maar het is een van de meest gebruikte kunststoffen in je huis. Het goede nieuws vooraf: van alle plastics geldt polypropyleen als een van de veiligere soorten. Toch is er één concreet punt waar je wél op moet letten, en dat leggen we hieronder stap voor stap uit.

In het kort

• Polypropyleen (PP, recyclingcode 5) is een kunststof gemaakt van propyleen, een grondstof afkomstig uit aardolie, die via een chemisch proces tot lange polymeerketens wordt geregen.
• PP bevat van zichzelf geen BPA en geen ftalaten; het Rijksoverheid noemt producten van PP bij normaal gebruik veilig.
• Bij verhitting, bijvoorbeeld het steriliseren van een PP-babyfles of het klaarmaken van flesvoeding met heet water, kunnen wel degelijk microplastics vrijkomen, zo bleek uit een veelbesproken studie.
• PP wordt breed toegepast: van keukengerei en babyflesjes tot zwembadkuipen en vloerkleden, telkens vanwege dezelfde kerneigenschappen: chemisch bestendig, licht van gewicht en slijtvast.
• PP is technisch goed recyclebaar, maar wordt in de praktijk minder vaak gerecycled dan bijvoorbeeld PET.

Wat is polypropyleen en waar wordt het van gemaakt?

Polypropyleen is een thermoplastisch polymeer, gemaakt door propyleen-moleculen (afkomstig uit de raffinage van aardolie) aan elkaar te rijgen tot lange ketens. Het behoort tot dezelfde familie als polyethyleen, en wordt vaak afgekort tot PP of aangeduid als polypropeen. Op verpakkingen herken je het aan het recyclingdriehoekje met het cijfer 5.

De populariteit van PP komt door een combinatie van eigenschappen die je in weinig andere kunststoffen tegelijk terugvindt: het is licht van gewicht, chemisch inert (het reageert nauwelijks met andere stoffen), bestand tegen hoge temperaturen tot ongeveer 160 graden, en relatief goedkoop om te produceren. Die combinatie verklaart meteen waarom je het in zulke uiteenlopende producten tegenkomt.

Waarom polypropyleen geldt als een van de veiligere kunststoffen

In tegenstelling tot polycarbonaat en bepaalde epoxyharsen bevat polypropyleen van zichzelf geen bisfenol A (BPA) en geen ftalaten. De Rijksoverheid stelt via het informatieplatform WaarZitWatIn dat producten van PP bij normaal gebruik veilig zijn. Ook internationale voedselveiligheidsautoriteiten zoals de Amerikaanse FDA en de Europese EFSA hebben PP goedgekeurd voor contact met voedsel.

Dat betekent niet dat er nooit iets aan een PP-product is toegevoegd. Fabrikanten voegen, afhankelijk van het product, additieven toe zoals kleurstoffen, UV-stabilisatoren en vlamvertragers. Welke additieven precies gebruikt worden, verschilt per producent en per toepassing, en dat is meteen ook de reden dat “veilig” bij PP altijd een beetje afhangt van de kwaliteit van het specifieke product, niet alleen van het basismateriaal.

Het aandachtspunt dat er wél toe doet: verhitting en microplastics

Hier wordt het interessant, en dit is precies waar de geruststellende “PP is veilig”-boodschap een belangrijke kanttekening verdient. Onderzoekers van Trinity College Dublin publiceerden in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Food een studie naar PP-babyflesjes, en de uitkomst was opvallend: bij het steriliseren van een fles met kokend water, en bij het klaarmaken van flesvoeding met heet water, kunnen tot 16 miljoen microplasticdeeltjes per liter vrijkomen. Voor een gemiddelde baby van twaalf maanden kwam dat neer op ongeveer 1,58 miljoen deeltjes per dag.

Het Voedingscentrum reageerde destijds met een genuanceerde duiding: de blootstelling zelf is aangetoond, maar het is nog onbekend of dit daadwerkelijk gezondheidseffecten heeft. Een deel van de deeltjes verlaat het lichaam via de ontlasting; van het deel dat mogelijk de darmwand passeert, is nog weinig bekend. Het Voedingscentrum concludeerde destijds dat deze onzekerheden op dat moment geen aanleiding gaven om het bereidingsadvies voor flesvoeding aan te passen.

Wat je hier wél praktisch mee kunt: hoe warmer het water, hoe meer deeltjes er vrijkomen. Laat kokend water dus eerst wat afkoelen voordat je het in een plastic fles giet, schud minder krachtig, en verwarm een plastic fles nooit in de magnetron. Wil je het risico helemaal vermijden, kies dan voor een glazen fles voor de bereiding, en giet de voeding pas over in de plastic fles zodra deze is afgekoeld. Diezelfde voorzichtigheid met warmte geldt trouwens breder voor microplastics in de keuken.

Polypropyleen in zwembaden en vloerkleden: sterk, maar niet zonder kanttekening

De eigenschappen die PP geschikt maken voor keukengerei, maken het ook een populair materiaal buiten de keuken, al gelden daar weer andere aandachtspunten.

Bij zwembadkuipen wordt PP gewaardeerd om zijn chemische bestendigheid: het tast niet aan door chloor en andere zwembadchemicaliën, en een goed gelaste PP-kuip kan tientallen jaren meegaan. De keerzijde is dat onbehandeld PP gevoelig is voor UV-straling, wat op termijn tot verkleuring en broosheid kan leiden; de meeste fabrikanten lossen dit op met een UV-stabiliserend additief. Ontwerptechnisch ben je bovendien vooral aangewezen op rechthoekige vormen, in tegenstelling tot bijvoorbeeld polyester zwembaden die in bijna elke vorm gegoten kunnen worden.

Bij vloerkleden zit de kracht van PP in vlek- en vochtbestendigheid: het materiaal neemt nauwelijks vocht op, waardoor vlekken makkelijk te verwijderen zijn en het geschikt is voor vochtige ruimtes of zelfs buiten. Het is bovendien minder aantrekkelijk voor huisstofmijt dan natuurlijke vezels, wat het een praktische keuze maakt bij allergieën. Het is wel minder ademend en voelt minder zacht aan dan wol of natuurlijke vezels. En net als bij ander synthetisch textiel geldt: door slijtage kunnen er in de loop van de tijd microvezels loskomen, al wijzen sommige bronnen erop dat PP hierin gunstiger scoort dan bijvoorbeeld polyester.

Is polypropyleen schadelijk, en wat is het alternatief?

Zoals dit artikel laat zien: bij normaal gebruik niet, met verhitting als belangrijkste uitzondering. Wil je toch liever een alternatief, dan zijn glas, keramiek en RVS de meest solide keuzes, simpelweg omdat ze van nature geen enkele stof afgeven, ook niet bij hitte. Voor een RVS drinkfles geldt dat des te sterker: geen twijfel over verhitting, en een levensduur van tientallen jaren.

Zo herken en gebruik je polypropyleen verstandig

Het recyclingdriehoekje met het cijfer 5 is je snelste check: dat is vrijwel altijd polypropyleen, onderdeel van het systeem waarmee je plastic soorten herkent.

Gebruik PP-keukengerei zoals bedoeld: het kan tegen de vaatwasser en gematigde hitte, maar vermijd waar mogelijk extreme verhitting, met name bij sterilisatie van babyproducten. Vervang PP-producten die zichtbaar verkleurd, gebarsten of beschadigd zijn, want beschadigd plastic laat sneller stoffen los dan een intact oppervlak. Dat geldt des te meer voor baby’s en jonge kinderen, waarvoor minder plastic voor je baby net dat beetje extra oplevert.

Polypropyleen is daarmee één van de vele gezichten van synthetische polymeren, naast bekende soortgenoten als PET en nylon.

Veelgestelde vragen over polypropyleen

Is polypropyleen hetzelfde als plastic?

Ja, polypropyleen is een specifiek type plastic, net zoals PET of PVC dat zijn. Het valt onder de bredere groep van synthetische polymeren, met recyclingcode 5.

Is polypropyleen BPA-vrij?

Ja. Polypropyleen wordt niet gemaakt van dezelfde grondstoffen als polycarbonaat, het plastic waar BPA in kan voorkomen. Puur PP bevat van zichzelf geen BPA.

Is polypropyleen giftig?

Bij normaal gebruik niet, volgens de Rijksoverheid. Het aandachtspunt zit in verhitting: onderzoek toont aan dat PP-producten bij blootstelling aan heet water, zoals bij het steriliseren van babyflesjes, microplastics kunnen afgeven. Of dit gezondheidseffecten heeft, is nog onvoldoende onderzocht.

Voor welk soort materiaal wordt polypropyleen precies gebruikt?

Voor een breed scala aan producten: keukengerei, voedselverpakkingen, babyflesjes, medische mondkapjes, luiers, touwen, auto-onderdelen, jerrycans, zwembadkuipen en vloerkleden. De combinatie van lichtgewicht, chemische bestendigheid en hittebestendigheid maakt het bruikbaar in al deze uiteenlopende toepassingen.

Kun je polypropyleen recyclen?

Technisch gezien wel, PP is goed recyclebaar. In de praktijk wordt het minder vaak ingezameld en verwerkt dan bijvoorbeeld PET-flessen, simpelweg omdat er minder recyclingcapaciteit specifiek voor PP beschikbaar is.

Conclusie: is polypropyleen een goede keuze?

Over het geheel genomen wel. Polypropyleen bevat geen BPA of ftalaten en geldt bij normaal gebruik als veilig, wat het tot een van de betere plastic keuzes maakt als je toch voor kunststof kiest. De belangrijkste uitzondering is verhitting: laat heet water afkoelen voordat je het in een plastic fles giet, en wees extra alert bij het steriliseren van babyproducten. Voor wie liever helemaal geen twijfel wil, blijven glas en RVS de zekerste keuze.

Bronnen

• Rijksoverheid, WaarZitWatIn. PP (polypropeen). Geraadpleegd via waarzitwatin.nl
• Li, D. et al. (2020). Microplastic release from the degradation of polypropylene feeding bottles during infant formula preparation. Nature Food.
• Voedingscentrum Nederland. Voedingscentrum duidt: is microplastic uit babyflesjes schadelijk? Geraadpleegd via voedingscentrum.nl