Je geeft je kind elke ochtend een kus, stopt een gezonde lunch in de rugzak en vult de drinkfles met vers water. Veilig toch? Nou, daar moeten we het even over hebben. Want uit recent Nederlands onderzoek blijkt dat zelfs die vrolijke plastic drinkfles waar “BPA-vrij” op staat, misschien toch niet zo onschuldig is als je denkt. (Hetzelfde geldt trouwens voor die plastic broodtrommel die ernaast zit!)
De schok van het Tegengif-onderzoek
Stichting Tegengif liet de bom barsten met onderzoek dat je als ouder wakker schudt. Ze lieten McGill University 39 verschillende plastic drinkflessen onderzoeken uit Nederland, Denemarken, Spanje, Tsjechië en Litouwen. Niet de flessen zelf trouwens, maar wat er echt in het water terechtkomt. En daar wringt de schoen!
Meer dan de helft van die flessen bleek de schadelijke weekmaker DIBP (Di-isobutylftalaat) te lekken. En weet je wat het gekke is? Vooral nádat ze een aantal keren door de vaatwasser waren gegaan. Voor het afwassen lekte deze stof maar uit één enkele fles. “We weten dat plastics chemicaliën bevatten, maar we wilden onderzoeken of die chemicaliën ook vrijkomen,” vertelt Annelies den Boer, directeur van Stichting Tegengif. Het antwoord: ja, en hoe!
BPA-vrij betekent niet veilig
Hier komt het verraderlijke deel. Je hebt waarschijnlijk die plastic fles juist gekocht omdat er groot “BPA-vrij” op staat. Slim gedacht! Maar de fabrikanten hebben een trucje: ze vervangen BPA gewoon door andere stoffen zoals BPS (Bisfenol S), BPF (Bisfenol F) of weekmakers zoals DIBP. En raad eens? Die hebben dezelfde hormoonverstorende eigenschappen als BPA zelf.
Het RIVM bevestigt dit: veel BPA-vrije producten bevatten andere bisfenolvarianten die mogelijk dezelfde gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. We zijn dus van de regen in de drup beland. De industrie speelt handig in op je zorgen, maar lost het probleem niet echt op. Een verbod op BPA heeft meer dan 10 jaar geduurd, dus een verbod op BPS laat waarschijnlijk ook lang op zich wachten.
Wat doen die stoffen eigenlijk met je lichaam?
Nu wordt het even serieus. DIBP en andere weekmakers zijn niet zomaar een beetje vervelend. Deze stoffen zijn reprotoxisch, wat betekent dat ze schadelijk kunnen zijn voor de voortplanting en de ontwikkeling van ongeboren kinderen. Ze werken hormoonverstorend en worden in verband gebracht met onvruchtbaarheid, overgewicht, hyperactiviteit, leerachterstand en vervroegde puberteit.
“Kinderen komen namelijk niet alleen via herbruikbare drinkflessen in aanraking met weekmakers, maar ook via plastic speelgod, kleding en vloerbedekking,” legt Den Boer uit. Weekmakers worden daarom ook wel ‘everywhere chemicals’ genoemd. Juist die alomtegenwoordigheid verhoogt het gezondheidsrisico enorm. Het is een optelsom die je niet wilt maken. (Wil je weten waar nog meer microplastics in je keuken zitten? Lees ons artikel over microplastics in de keuken.)
Jorke Kamstra, universitair docent endocriene toxicologie aan de Universiteit Utrecht, slaat alarm: “Het feit dat er honderden stoffen worden aangetoond waarvan we slechts van een beperkt aantal weten of ze wel of niet giftig zijn, is alarmerend.” Van de 300 chemische stoffen die de onderzoekers aantroffen in de vloeistof uit de flessen, konden ze er maar een fractie identificeren. De rest? Een black box.
Maar hoe zit het met Tritan? Is dat dan wel veilig?
Je hebt vast weleens flessen gezien met “Tritan” erop. Dit BPA-vrije plastic wordt sinds 2007 gepromoot als hét veilige alternatief. Fabrikanten zoals Eastman Chemical Company claimen dat het vrij is van BPA, BPS en andere hormoonverstorende stoffen. Klinkt ideaal toch?
Helaas is het verhaal niet zo zwart-wit. In 2011 kwam onderzoek naar voren dat Tritan juist wél synthetisch oestrogeen zou lekken en daarmee hormoonverstorend zou zijn. Eastman klaagde de onderzoekers succesvol aan. Een tweede onderzoek concludeerde dat de monomeren in Tritan níet hormoonverstorend waren. Case closed?
Niet helemaal. De hoofdonderzoeker van het eerste onderzoek, Bittner, had een eigen bedrijf dat BPA-vrij plastic verkocht. Een behoorlijk conflict of interest. Maar hij bleef bij zijn standpunt: hij zou strengere testwaarden hebben gebruikt. Eastman gebruikt voor hun testen alleen OECD Level 2 en 3, niet het maximaal haalbare niveau.
En toen werd het pas echt interessant. Koreaanse onderzoekers concludeerden in 2015 met een Level 4 test dat er wél nadelige hormoonverstorende effecten lijken op te treden. Ook bleek uit verschillende wetenschappelijke onderzoeken dat uit BPA-vrije materialen zoals Tritan wel degelijk stoffen kunnen migreren, zoals alkalen, ftalaten en antioxidanten.
GreenJump, een Nederlandse duurzame webshop, verklaart waarom ze Tritan bewust niet verkopen: “Voor ons geldt dat we niet met zekerheid kunnen zeggen dat Tritan schadelijk zou zijn, maar helaas ook niet dat het 100% veilig is. Een gevalletje grijs gebied… en daar ligt onze voorkeur niet. Liever kiezen wij voor producten en materialen waarvan we zeker weten dat ze veilig zijn.”
Dat is precies het probleem. Bij RVS en glas bestaat er geen twijfel. Bij Tritan wel. Het is waarschijnlijk beter dan traditioneel plastic, maar waarom zou je het risico nemen als er materialen zijn waar helemaal geen vraagtekens bij staan?
En microplastics dan?
Los van de weekmakers is er nog een ander probleem: microplastics. Het RIVM heeft vastgesteld dat microplastics terechtkomen in ons lichaam via ons voedsel, drinkwater en inademen. Deze minuscule deeltjes (kleiner dan 5 millimeter) zijn gevonden in ons bloed, onze longen en zelfs in de placenta van zwangere vrouwen!
Nederlands drinkwater bevat gemiddeld ongeveer één microplastic deeltje per liter, zo blijkt uit onderzoek van drinkwaterbedrijven Dunea en Waternet in samenwerking met KWR en RIVM. Klinkt dat weinig? Bedenk dan dat je dagelijks ongeveer twee liter water drinkt. En dat deze deeltjes niet zomaar verdwijnen uit je lichaam. Of ze er tijdens ons leven in ophopen is nog niet duidelijk, maar onderzoek bij zebravisjes toont aan dat microplastics zich kunnen ophopen in lever en maag, wat uiteindelijk vetophoping en ontstekingen kan veroorzaken.
Onderzoek van UMC Utrecht wijst uit dat immuuncellen niet opgewassen zijn tegen verschillende microplastics. De cellen eten de microplastics op en gaan dan dood. Niet bepaald geruststellend!
De vaatwasser als boosdoener
Hier komt een praktisch maar belangrijk punt: die vaatwasser waar je je fles elke avond in gooit? Die maakt het alleen maar erger. Het onderzoek van Stichting Tegengif toont aan dat de combinatie van hoge temperaturen en vaatwasmiddelen het plastic aantast, waardoor weekmakers en andere chemicaliën vrijkomen. In meer dan de helft van de flessen kwam DIBP juist ná het vaatwassen vrij.
De controlegroep die de flessen met de hand afwaste? Bij hen werd géén toename van DIBP gemeten. De concentratie DIBP nam ook toe naarmate de vloeistof langer in de fles zat. Dus die fles die halfvol in je auto ligt te bakken in de zon? Geen aanrader.
Het goede nieuws: er zijn wél veilige alternatieven!
Nu je waarschijnlijk je plastic flessen wilt weggooien, is het tijd voor het hoopvolle deel van dit verhaal. Want ja, er bestaan wél drinkflessen zonder (micro)plastics en BPA. En ze zijn zelfs beter dan plastic!
RVS drinkflessen: de veilige keuze
Roestvrij staal (RVS) is het antwoord waar je naar zocht. Deze flessen zijn 100% vrij van BPA, BPS, weekmakers én microplastics. Maar let op: niet alle RVS is hetzelfde! Goedkope RVS flessen kunnen een laspunt bevatten dat gemaakt is van lood. Je wilt daarom flessen van hoogwaardig 18/8 RVS. (Wil je direct weten welke de beste zijn? Check onze complete koopgids voor RVS drinkflessen.)
Betrouwbare merken zoals Klean Kanteen, Pura, Bambaw en VANN Bottles maken drinkflessen van premium RVS die geen schadelijke stoffen afgeven. Deze flessen zijn vaak dubbelwandig, waardoor ze je drankjes 24 uur koud of 12 uur warm houden. Handig voor koffie, thee, maar ook voor ijskoud water op een warme dag! (Op zoek naar een thermosfles? Bekijk onze selectie van de beste RVS thermosflessen.)
Het voordeel van RVS? Ze gaan eindeloos lang mee. Mensen rapporteren dat hun Klean Kanteen flessen al zeven jaar of langer meegaan. Ze kunnen niet kapot vallen zoals glas en geven geen vieze plasticsmaak af aan je water. En ja, je kunt ze gewoon in de vaatwasser gooien zonder zorgen. (Benieuwd naar alle voordelen? Lees waarom RVS beter is dan plastic.)
Glazen drinkflessen: puur en smaakvrij
Glas is het andere veilige alternatief. Het geeft helemaal geen stoffen af, houdt geen geurtjes vast en je water smaakt zoals het hoort: naar niks. Het nadeel? Glas kan natuurlijk breken. Daarom hebben veel glazen flessen een beschermhoes van siliconen eromheen. Let wel op dat die hoes zelf ook BPA-vrij is.
Glazen flessen zijn ideaal voor thuisgebruik, kantoor of andere plekken waar je de fles rustig kunt neerzetten. Voor actieve kinderen of sportieve uitjes is RVS waarschijnlijk de betere keuze.
Wat doe je nu met je plastic flessen?
Geen paniek, je hoeft niet meteen alles weg te gooien. Maar het is wel verstandig om stap voor stap over te stappen. Vervang eerst de oudste en meest gebruikte plastic flessen, vooral die regelmatig in de vaatwasser gaan. Gebruik de first in, first out-regel.
Blijf je plastic flessen voorlopig gebruiken? Dan raadt Stichting Tegengif aan om het water regelmatig te verversen en de fles met de hand af te wassen, niet in de vaatwasser. Zo krijg je minder schadelijke stoffen binnen. Maar eerlijk? Voor ongeveer 25 euro schaaf je een hoogwaardige RVS fles aan die jaren meegaat. Dat is het je gezondheid waard.
Specifiek voor kinderen
Voor kinderen zijn er speciale RVS drinkflessen met vrolijke prints en kleuren. Merken als Kid Kanteen, Fresk en Pura hebben speciaal voor kinderen ontworpen flessen met lekvrije doppen en rietjes. Sommige zijn zelfs thermoflessen, zodat dranken lekker koel blijven tijdens een lange schooldag. (Alle details vind je in onze gids voor de beste RVS drinkfles voor kinderen.)
Een tip: kies voor tijdloze kleuren in plaats van een specifieke kinderprint. Je kind raakt dan niet snel uitgekeken op de fles en kan hem blijven gebruiken tot op de middelbare school. Dat is pas duurzaam!
De conclusie: investeer in je gezondheid
Dus bestaan er drinkflessen zonder (micro)plastics en BPA? Absoluut! RVS en glas zijn bewezen veilige materialen die geen schadelijke stoffen afgeven. Het RIVM, Stichting Tegengif en onafhankelijk onderzoek bevestigen dit allemaal.
Ja, BPA-vrije plastic flessen klinken goed, maar de werkelijkheid is dat ze vaak andere weekmakers bevatten met dezelfde risico’s. Het is een schijnoplossing. Ook Tritan, dat wordt gepromoot als veilig alternatief, zit in een grijs gebied waar vraagtekens bij blijven bestaan. Microplastics komen bovendien via plastic verpakkingen in je drinkwater terecht, en we weten nog lang niet alles over wat dat met ons lichaam doet.
Voor minder dan 30 euro schaaf je een drinkfles aan van RVS die je leven lang meegaat, je gezondheid beschermt én het milieu spaart. Dat klinkt als een win-win-win situatie! Kraanwater uit een veilige fles is niet alleen gezonder dan flessenwater, het bevat ook minder microplastics. Nederland heeft namelijk uitstekend kraanwater.
De keuze is simpel: investeer in een RVS of glazen drinkfles en laat die plastic flessen voor wat ze zijn. Je lichaam, je portemonnee én de planeet zullen je dankbaar zijn!
Bronnen
- RIVM – Gevolgen voor de gezondheid (Microplastics)
- Stichting Tegengif – Plastic drinkflessen voor kinderen bevatten schadelijke weekmaker
- Drinkwaterplatform – Zitten er microplastics in drinkwater?
- Het Waterlaboratorium – Microplastics in (drink)water
- NPO – Hoe gevaarlijk zijn microplastics in Nederlands drinkwater?
- RIVM – Onderzoek naar effect van microplastics op het immuunsysteem
- GezondNu – Hoe kies je een veilige drinkfles?
- Lock&Lock – BPA vrije vershoudbakjes en drinkflessen
- KWR – Microplastics in water
- Promovendum – BPA-vrij: wat is dat? Info en tips!
- RIVM – Factsheet Microplastics in Nederlandse wateren (PDF)
- Signalen Leefomgeving en Gezondheid – Microplastics
- GreenJump – Tritan; is het echt zo kristalhelder?
- Duurzaamnieuws.nl – BPA niet de enige hormoonverstoorder in plastics
Gerelateerde artikelen: