Puur siliconen bevat geen BPA. Fijn om te weten, want je hebt vast weleens getwijfeld of die overstap naar siliconen keukengerei ook echt zin had. De stof wordt niet van aardolie gemaakt zoals plastic, maar van silicium, een element dat simpelweg uit zand wordt gewonnen. Dat verschil in grondstof is precies waarom “BPA-vrij” bij siliconen geen bijzondere prestatie is, de stof heeft er domweg nooit ingezeten. Toch is er één addertje onder het gras waar je wel even naar moet kijken.
In het kort
- Puur siliconen bevat geen BPA, omdat het van silicium wordt gemaakt in plaats van aardolie zoals plastic.
- Siliconen bestaat uit verbindingen van silicium, zuurstof en koolstof, afkomstig van silicium dat uit zand wordt gewonnen.
- Hoogwaardig siliconen keukengerei is bestand tegen temperaturen tot circa 200°C en reageert nauwelijks met voedsel.
- Niet alle siliconen is even zuiver: goedkope producten kunnen vulstoffen bevatten die bij verhitting wél schadelijke stoffen kunnen afgeven.
- Een simpele knijptest en keurmerken zoals FDA-approved of LFGB helpen om puur, voedselveilig siliconen te herkennen.
Waarom siliconen geen BPA bevat
BPA (bisfenol A) zit in kunststoffen die zijn opgebouwd uit lange koolstofketens op basis van aardolie, zoals polycarbonaat en de epoxyhars-coating van blikjes, precies de bouwstenen waaraan BPA zijn slechte reputatie ontleent. Siliconen wordt anders gemaakt: het bestaat uit verbindingen van silicium, zuurstof en koolstof, met silicium als basisgrondstof. Dat element wordt gewonnen uit silica, een van de belangrijkste bestanddelen van gewoon zand.
Omdat siliconen simpelweg niet uit dezelfde grondstoffen wordt vervaardigd als plastic, is de vraag of het BPA bevat eigenlijk al beantwoord voordat je er goed over hebt kunnen twijfelen. Dat chemische verschil raakt trouwens niet alleen BPA: ook in hittebestendigheid en milieu-impact wint siliconen het doorgaans van plastic, al is geen van beide materialen een wondermiddel.
Is siliconen keukengerei dan altijd veilig?
Grotendeels wel, maar niet zonder voorwaarden. Hoogwaardig, voedselveilig siliconen is bestand tegen temperaturen tot circa 200°C, en soms hoger bij platina-gekatalyseerde varianten, en geeft bij normaal gebruik nauwelijks stoffen af aan voedsel. De Rijksoverheid bevestigt dat siliconen producten bij regulier gebruik geen gevaar opleveren voor de gezondheid.
Maar “BPA-vrij” is niet hetzelfde als “zonder enig aandachtspunt”. Bij te hoge temperaturen, ruim boven de gebruiksadviezen van de fabrikant, kunnen siliconen bakvormen siloxanen afgeven, kleine afgebroken stukjes van het materiaal zelf. Fabrikanten verwijderen deze meestal al tijdens productie, maar bij thuis te heet bakken kunnen ze opnieuw ontstaan. Was nieuwe siliconen bakvormen daarom altijd eerst goed uit voor het eerste gebruik.
Waar het addertje echt zit: niet alle siliconen is puur
Hier zit de belangrijkste nuance: niet elk product met “siliconen” op het etiket is ook daadwerkelijk 100% siliconen. Om productiekosten te drukken, mengen sommige fabrikanten hun siliconen met plastic, weekmakers of andere goedkope vulstoffen, soms zelfs bij producten waarop expliciet “100% siliconen” staat. Die vulstoffen zijn niet per definitie BPA, maar kunnen wel andere schadelijke stoffen afgeven bij verhitting.
Gelukkig kun je dit zelf controleren, en dat kost je hooguit tien seconden. Wring of draai het product stevig tussen je vingers. Verschijnen er witte vlekken of strepen op het oppervlak? Dan zit er een vulstof in het materiaal, en kun je het product beter vermijden of niet meer verhitten. Puur, hoogwaardig siliconen behoudt overal dezelfde kleur, hoe hard je ook knijpt of draait.
Zo herken je écht voedselveilig siliconen rubber
Een verpakking die simpelweg “food grade silicone” claimt, zegt op zichzelf weinig. Kijk in plaats daarvan naar concrete certificeringen. FDA-approved wijst op goedkeuring volgens de Amerikaanse voedselveiligheidsnormen, terwijl LFGB de strengere Duitse norm is die specifiek getest is op materialen die met voedsel in aanraking komen. Beide keurmerken betekenen dat het materiaal daadwerkelijk is getest op stoffen die kunnen migreren naar voedsel, in plaats van een ongecontroleerde marketingclaim van een webshop buiten de EU.
Een tweede signaal is de prijs. Puur siliconen is duurder om te produceren dan siliconen met vulstoffen, dus een extreem goedkope spatel of bakvorm van een onbekend merk is een reëel waarschuwingssignaal. Koop bij een gevestigde fabrikant en betaal liever iets meer voor een product waarvan je zeker weet wat erin zit.
Puur siliconen versus siliconen met vulstoffen
| Kenmerk | Puur, hoogwaardig siliconen | Siliconen met vulstoffen |
|---|---|---|
| BPA | Bevat geen BPA | Bevat geen BPA, maar vulstof kan andere schadelijke stoffen bevatten |
| Knijptest | Blijft overal dezelfde kleur | Toont witte strepen of vlekken |
| Certificering | Vaak FDA-approved of LFGB-getest | Vaak ongecertificeerd, alleen “food grade”-claim op het etiket |
| Hittebestendigheid | Stabiel tot circa 200°C, soms hoger | Kan bij verhitting stoffen uit de vulstof afgeven |
| Prijs | Doorgaans hoger | Vaak opvallend goedkoop |
Veelgestelde vragen over siliconen en BPA
Waar wordt siliconen precies van gemaakt?
Siliconen bestaat uit verbindingen van silicium, zuurstof en koolstof. De basisgrondstof, silicium, wordt gewonnen uit silica in zand, in tegenstelling tot plastic dat op aardolie is gebaseerd.
Is siliconen keukengerei voedselveilig?
Puur siliconen met een certificering zoals FDA-approved of LFGB is voedselveilig en reageert nauwelijks met voedsel. Ongecertificeerde producten met vulstoffen zijn de uitzondering waar je alert op moet blijven.
Bevat siliconen andere schadelijke stoffen dan BPA?
Puur siliconen zelf niet, maar goedkope varianten met vulstoffen kunnen andere stoffen bevatten die bij verhitting vrijkomen. Ook kunnen siliconen bakvormen siloxanen afgeven als je ze boven de geadviseerde temperatuur gebruikt.
Is siliconen keukengerei voor baby’s ook BPA-vrij?
Ja, puur siliconen bevat net zo min BPA in producten voor baby’s als in producten voor volwassenen. Kies ook hier voor gecertificeerde, hoogwaardige merken, en houd je aan de gebruiksaanwijzing rond sterilisatie en verhitting.
Hoe weet ik of mijn siliconen spatel al vulstoffen bevat?
Doe de knijptest: wring het product stevig tussen je vingers. Zie je witte strepen of vlekken verschijnen op de plek waar je knijpt, dan zit er een vulstof in het materiaal.
Conclusie: is siliconen BPA-vrij?
Ja, puur siliconen bevat geen BPA, simpelweg omdat het niet van dezelfde grondstoffen wordt gemaakt als plastic. Het addertje zit niet in de siliconen zelf, maar in de kwaliteit: goedkope producten met vulstoffen kunnen andere schadelijke stoffen bevatten. Kies voor gecertificeerd siliconen van een betrouwbaar merk, doe bij twijfel de knijptest, en je keukengerei is zowel BPA-vrij als daadwerkelijk veilig.
Bronnen
- Rijksoverheid, WaarZitWatIn. Siliconen. Geraadpleegd via waarzitwatin.nl
- Rijksoverheid, WaarZitWatIn. Siliconen bakvormen. Geraadpleegd via waarzitwatin.nl
- Test Aankoop (2014). Onderzoek naar siloxaanafgifte bij siliconen bakvormen bij hoge temperaturen. Geraadpleegd via testaankoop.be