Make-up zonder microplastics: zo herken en vermijd je plastic in je beautytas

Je brengt elke ochtend je mascara aan, smeert een dagcrème met SPF op je gezicht en werkt af met wat lippenstift. Klinkt onschuldig, toch? Maar wist je dat een gemiddelde mascara voor wel 90% uit synthetische polymeren kan bestaan? Dat is dus voor het overgrote deel gewoon plastic, verwerkt in een tube die je dagelijks vlak bij je ogen gebruikt. Steeds meer mensen zoeken daarom naar make-up zonder microplastics. In deze gids duik ik in het wetenschappelijk onderzoek naar plastic in cosmetica en laat ik je zien hoe je een bewuste, plasticvrije keuze maakt.

87% van de cosmetica van de tien populairste merken bevat microplastics. Dat blijkt uit onderzoek van de Plastic Soup Foundation naar 7.704 producten van L’Oréal, Nivea, Dove, Gillette en andere grote merken. Slechts 13% van alle geteste producten was volledig vrij van plastic.

Snel antwoord gezocht? Kies voor merken als Lavera, Inika, Madara, RMS Beauty, ILIA Beauty of Dr. Hauschka. Check de ingrediëntenlijst op namen die beginnen met ‘poly’ of eindigen op ‘acrylate’, en scan twijfelgevallen met de gratis PlasticFreeFuture-app. Scroll verder voor de complete uitleg, het merkenoverzicht en de tabel per productcategorie!

Wat zijn microplastics eigenlijk?

Microplastics zijn kunststofdeeltjes kleiner dan vijf millimeter, gemaakt van synthetische polymeren op basis van aardolie. Het RIVM maakt onderscheid tussen twee soorten. Primaire microplastics worden bewust toegevoegd aan producten, bijvoorbeeld aan je mascara of dagcrème. Secundaire microplastics ontstaan doordat groter plastic afval, zoals verpakkingen of kleding, langzaam afbreekt.

In cosmetica worden microplastics om praktische redenen gebruikt. Ze zorgen voor een gladde textuur, geven producten een waterbestendige laag, houden pigmenten bij elkaar of werken als goedkope vulstof. Voor fabrikanten is dat handig en voordelig. Voor jou en het milieu is het een ander verhaal: deze deeltjes breken niet of nauwelijks af. Wil je precies begrijpen wat het verschil is tussen polymeren en plastic? Niet elk polymeer is namelijk automatisch een microplastic, maar wel elk microplastic een polymeer.

In welke make-up zit microplastics? Overzicht per product

De cijfers liegen er niet om. Volgens onderzoek van de Plastic Soup Foundation bevatten 6.682 van de 7.704 onderzochte producten van de tien populairste merken microplastics. En dat zijn niet alleen exotische merkjes, maar producten die gewoon bij jou in het badkamerkastje kunnen staan.

Microplastics in Make-up: Overzichtstabel

Hieronder zie je in welke productcategorieën microplastics het vaakst voorkomen, waarom fabrikanten ze gebruiken en welke alternatieven er zijn:

*Percentages gebaseerd op onderzoek van de Plastic Soup Foundation (2022-2025) naar 7.704 cosmeticaproducten, aangevuld met eigen ingrediëntenanalyses van VrijVanPlastic.

De belangrijkste inzichten uit de tabel

Mascara springt eruit als absolute koploper: tot 90% van het product kan uit synthetische polymeren bestaan. Dat is niet gek als je bedenkt dat juist die polymeren zorgen voor het filmvormende effect waardoor je wimpers langer en voller lijken. Waterproof mascara’s bevatten trouwens vaak niet alleen microplastics, maar ook PFAS, een andere groep ‘forever chemicals’ die de waterafstotende werking versterkt.

Scrubs zijn de enige categorie waar het beeld inmiddels flink verbeterd is. Sinds 2018 heeft de industrie op eigen initiatief al 97% van de plastic microbeads uit scrubs verwijderd, en sinds oktober 2023 is het bij wet verboden om nog vaste microplastics aan afspoelbare producten toe te voegen. Voor make-up die je juist láát zitten, zoals mascara, foundation en lippenstift, ligt dat anders. Daar krijgt de industrie veel meer tijd om over te schakelen, zoals je verderop leest.

Wat doet microplastics met je lichaam?

Nu denk je misschien: vervelend voor het milieu, maar is het ook slecht voor mij? Eerlijk gezegd weten wetenschappers dat nog niet helemaal zeker, maar de eerste signalen zijn niet geruststellend.

Onderzoekers van de Vrije Universiteit Amsterdam en Amsterdam UMC toonden in 2022 voor het eerst aan dat microplastics in menselijk bloed terechtkomen. Bij 17 van de 22 onderzochte donoren werden plasticdeeltjes gevonden, met een gemiddelde concentratie van 1,6 microgram per milliliter bloed. Een vervolgonderzoek uit 2024, met een grotere groep van 68 proefpersonen, bevestigde dit: bij 64 van hen werden polymeren zoals polyethyleen, PVC en PET aangetroffen.

“We hebben nu aangetoond dat onze bloedsomloop, onze levensrivier als het ware, plastic meevoert.” — Heather Leslie, ecotoxicoloog en (mede)auteur van het onderzoek, Vrije Universiteit Amsterdam

Het RIVM bevestigt dat microplastics inmiddels zijn teruggevonden in bloed, longen en placenta. Maar wat dat precies betekent voor je gezondheid op de lange termijn, is nog niet duidelijk. Onderzoekers weten simpelweg nog niet of de deeltjes zich in het lichaam opstapelen, in welke organen ze vooral terechtkomen, en wat het effect is van stoffen die aan de plastic deeltjes vastkleven. Het RIVM doet momenteel, samen met internationale partners, gericht onderzoek naar de vraag of microplastics een ongewenst effect hebben op je immuunsysteem.

Los daarvan is er ook laboratoriumonderzoek dat wijst op een schadelijk effect van microplastics op menselijke cellen, en op de mogelijkheid dat de deeltjes andere schadelijke stoffen aan zich binden waardoor de combinatie extra belastend kan zijn. Belangrijk om te benadrukken: dit is nog vroeg onderzoek, en er is behoefte aan veel meer data voordat wetenschappers harde uitspraken kunnen doen over de precieze gezondheidsrisico’s. Dat betekent niet dat je achterover kunt leunen, maar wel dat voorzichtigheid en het minimaliseren van blootstelling verstandig is zolang die duidelijkheid er nog niet is.

Hoe herken je microplastics in je make-up?

Gelukkig hoef je niet machteloos toe te kijken. Het probleem is alleen dat er nooit gewoon ‘microplastic’ op de verpakking staat. Fabrikanten gebruiken chemische namen die voor een leek nietszeggend klinken.

De gouden vuistregel: begint een ingrediënt met ‘poly-‘ of bevat het ‘acrylate’? Dan is de kans groot dat je met een synthetisch polymeer te maken hebt. Denk aan Polyethylene (PE), Polypropylene (PP), Polymethyl Methacrylate (PMMA), Nylon-6, Nylon-12, Acrylates Copolymer en Acrylates Crosspolymer. Ook namen als Polyquaternium, Carbomer en PVP wijzen op synthetische polymeren. Wil je alle verborgen namen van plastic op een rijtje zien, inclusief de vuistregels voor kleding en huishoudelijke producten?

Een kanttekening die eerlijkheid verdient: niet elke naam met ‘poly’ erin is automatisch een microplastic in de strikte, wettelijke zin. De EU-definitie richt zich op vaste, onoplosbare deeltjes. Vloeibare polymeren zoals siliconen (denk aan Dimethicone) vallen daar net buiten, ook al zijn het wel synthetische stoffen die in de bredere discussie worden meegenomen. Bij twijfel is een check met een app de snelste route. De Plastic Soup Foundation lanceerde in mei 2025 de app PlasticFreeFuture, de opvolger van Beat the Microbead. Je scant de streepjescode of ingrediëntenlijst, en een stoplichtsysteem laat direct zien of een product microplastics bevat.

Wat zegt de cosmetica-industrie hierover?

De Nederlandse Cosmetica Vereniging (NCV) erkent dat microplastics veel in cosmetica worden gebruikt, maar benadrukt dat veiligheidsbeoordelingen tot nu toe stellen dat de stoffen bij normaal gebruik geen risico vormen. Ook het Duitse federale instituut voor risicobeoordeling (BfR) deelt die conclusie. Tegelijk erkent de NCV dat microplastics ‘essentiële functies’ in producten vervullen, waardoor volledig stoppen ingewikkeld ligt.

Toxicoloog Marjolein van Duursen van de Vrije Universiteit nuanceert dat: we weten dat microplastics door cellen kunnen worden opgenomen, inclusief immuuncellen, en dat dit een ontstekingsreactie kan opwekken. Ze pleit voor terughoudendheid met het gebruik van microplastics, juist omdat nog niet alles bekend is. “We moeten er niet over tien jaar achter komen dat we eigenlijk niet goed bezig zijn geweest,” zei ze daarover.

In Brussel is intussen wél al concrete wetgeving van kracht. Verordening (EU) 2023/2055 trad op 17 oktober 2023 in werking en verbiedt het bewust toevoegen van microplastics aan producten, met een gefaseerde uitrol per productcategorie. Losse glitter en microbeads in scrubs waren meteen verboden. Voor afspoelbare producten zoals douchegel en shampoo geldt een verbod vanaf oktober 2027. Voor crèmes en haargel is dat oktober 2029, en voor leave-on make-up, lippenproducten en nagellak zelfs pas oktober 2035. Vanaf ongeveer 2031 moeten producten die dan nog microplastics bevatten, verplicht het label ‘Dit product bevat microplastics’ dragen. Programmadirecteur Jeroen Dagevos van de Plastic Soup Foundation noemt de wetgeving overigens ‘een gemiste kans’, omdat de Europese definitie zich vooral richt op vaste deeltjes en vloeibare polymeren goeddeels buiten schot blijft.

Waar kun je make-up zonder microplastics kopen?

Nu je weet wat er allemaal in je make-uptasje kan zitten, wil je natuurlijk weten waar je veilig terechtkunt. Het goede nieuws: het aanbod aan plasticvrije cosmetica groeit hard.

Voor een uitgebreid, up-to-date overzicht van geteste producten kun je terecht bij onze eigen gids make-up zonder microplastics. Ben je specifiek op zoek naar een goede mascara zonder microplastics, zonnebrand zonder microplastics of een dagcrème zonder microplastics? Ook daar hebben we uitgebreid onderzoek naar gedaan.

Let bij het kopen op keurmerken zoals COSMOS Natural, COSMOS Organic, NaTrue of BDIH. Deze certificeringen garanderen dat een product volledig uit natuurlijke ingrediënten bestaat en dus geen synthetische polymeren bevat. Het label Zero Plastics Inside van de Plastic Soup Foundation richt zich nog specifieker op microplastics, inclusief de vloeibare varianten die vaak over het hoofd worden gezien.

Welke merken zijn microplasticvrij? Overzichtstabel

Gelukkig hoef je niet zelf alle ingrediëntenlijsten uit te pluizen. Er zijn genoeg merken die bewust kiezen voor formules zonder synthetische polymeren. Hieronder een overzicht:

Deze merken gebruiken plantaardige wassen, oliën, mineralen en plantpigmenten in plaats van synthetische polymeren. Madara is bijvoorbeeld gespecialiseerd in mascara’s op basis van carnaubawas, terwijl Inika en RMS Beauty vooral uitblinken in foundation en concealer met minerale pigmenten. Let wel op: ‘natuurlijk’ is geen beschermde term, dus een onafhankelijke certificering blijft je beste garantie.

Praktische tips voor een plasticvrije beautytas

Laten we het concreet maken. Begin niet met je hele badkamerkastje leeg te gooien, maar vervang producten zodra ze op zijn. Start bij voorkeur met je mascara, aangezien die van alle make-upproducten het hoogste aandeel synthetische polymeren kan bevatten.

Pak bij een nieuwe aankoop het product, draai het om en scan de ingrediëntenlijst op namen die beginnen met ‘poly’ of eindigen op ‘acrylate’. Zie je die niet? Dan zit je al goed. Twijfel je nog, download dan de gratis PlasticFreeFuture-app en scan de streepjescode voor een dubbele check.

Kies waar mogelijk voor merken met een onafhankelijke certificering zoals COSMOS Organic, NaTrue of Zero Plastics Inside. En bedenk: elke aankoop van plasticvrije make-up is een stem met je portemonnee. De Plastic Soup Foundation voert met de DareToCare-campagne actief druk uit op grote merken om te stoppen met microplastics, en hoe meer consumenten daarom vragen, hoe sneller die verandering gaat.

De toekomst ziet er positiever uit

Ondanks alle zorgwekkende cijfers is er ook reden voor optimisme. De EU-wetgeving is misschien nog niet perfect, maar het is wel een begin, en de druk vanuit wetenschap en maatschappelijke organisaties blijft toenemen. Steeds meer grote merken kondigen aan te herformuleren, mede omdat ze uiterlijk in 2035 toch moeten voldoen aan de nieuwe regels voor leave-on cosmetica.

Wetenschappelijk onderzoek naar de gezondheidseffecten van microplastics gaat ondertussen in hoog tempo door. Het RIVM werkt binnen het MOMENTUM-consortium samen met internationale partners aan een beter beeld van hoe microplastics zich in het lichaam gedragen en wat dat betekent voor onze gezondheid. Ook loopt er onderzoek naar het effect op het immuunsysteem, in samenwerking met het NIOZ en de Franse gezondheidsautoriteit ANSES.

Wat jij zelf kunt doen, is bewuste keuzes maken. Je hoeft niet perfect te zijn, en je hoeft ook niet alles in één keer te vervangen. Elke keer dat je voor een plasticvrij product kiest, is een product minder dat via je afvoerputje in het water terechtkomt.

Conclusie: overstappen naar make-up zonder microplastics loont de moeite

Ja, microplastics zitten helaas in het overgrote deel van de make-up die je waarschijnlijk nu in huis hebt. Nee, dat is geen vrolijk nieuws. Maar je bent niet machteloos: met een paar simpele vuistregels herken je synthetische polymeren op de ingrediëntenlijst, en met certificeringen zoals COSMOS Organic of NaTrue weet je vrij zeker dat je een plasticvrij product in handen hebt.

De wetenschap staat niet stil. Onderzoekers van de Vrije Universiteit Amsterdam en het RIVM werken hard aan een beter beeld van wat microplastics precies met je lichaam doen, en de wetgeving zet stap voor stap de deur dicht voor nieuwe plastic toevoegingen aan cosmetica. Tot die tijd kun jij zelf al kiezen voor een schonere beautytas, product voor product, zonder dat het je meer moeite kost dan even een etiket lezen.

Veelgestelde vragen over make-up zonder microplastics

Zit er echt in bijna alle make-up microplastics? Uit onderzoek van de Plastic Soup Foundation naar 7.704 producten van de tien populairste merken bleek dat 87% microplastics bevat. Slechts 13% van de onderzochte producten was volledig vrij van synthetische polymeren.

Is make-up met microplastics gevaarlijk voor mijn gezondheid? Dat is nog niet volledig duidelijk. Wetenschappers hebben microplastics aangetroffen in menselijk bloed, longen en placenta, en laboratoriumonderzoek wijst op mogelijke effecten op cellen en het immuunsysteem. Het RIVM benadrukt dat er meer onderzoek nodig is voordat harde conclusies over gezondheidsrisico’s mogelijk zijn.

Welke merken zijn microplasticvrij? Bekende microplasticvrije merken zijn Lavera, Inika, Madara, RMS Beauty, ILIA Beauty, Dr. Hauschka, Benecos, 100% Pure, Avril en PHB Ethical Beauty. Check bij twijfel altijd de certificering, zoals COSMOS Organic of NaTrue.

Hoe herken ik microplastics op de ingrediëntenlijst? Let op namen die beginnen met ‘poly’, zoals Polyethylene of Polypropylene, en op alles met ‘acrylate’ erin, zoals Acrylates Copolymer. Twijfel je, scan dan de ingrediëntenlijst met de gratis PlasticFreeFuture-app.

Wanneer is make-up zonder microplastics wettelijk verplicht? Losse glitter en microbeads zijn sinds oktober 2023 al verboden. Voor leave-on make-up, lippenproducten en nagellak geldt een overgangstermijn tot oktober 2035. Tot die tijd blijft het aan jou als consument om bewust te kiezen.

Is natuurlijke make-up automatisch vrij van microplastics? Niet automatisch. ‘Natuurlijk’ is geen beschermde term. Kijk daarom altijd naar een onafhankelijke certificering zoals COSMOS Organic, NaTrue of BDIH, of scan het product met een app.

Gebruikte bronnen

1. RIVM – Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. “Gevolgen voor de gezondheid” en “Wat doet het RIVM?”. www.rivm.nl/plastics
2. RIVM – “Onderzoek naar effect van microplastics op het immuunsysteem”. www.rivm.nl/microplastics
3. Vrije Universiteit Amsterdam / Amsterdam UMC – “Microplastics aangetoond in menselijke bloedbaan” (Environment International, 2022) en vervolgonderzoek (Microplastics and Nanoplastics, 2024). vu.nl, amsterdamumc.org
4. Plastic Soup Foundation – “Plastic: The Hidden Beauty Ingredient” en “Micro plastic Macro probleem” (onderzoek naar 7.704 producten). www.plasticsoupfoundation.org
5. NOS Nieuwsuur – “Duizenden cosmeticaproducten bevatten microplastics” (2022), met reactie hoogleraar Marjolein van Duursen (VU). nos.nl
6. Nederlandse Cosmetica Vereniging (NCV) – “Microplastics in cosmetica” en “EU-wetgeving pakt het microplastics probleem daadkrachtig aan”. www.ncv-cosmetica.nl
7. Europese Commissie / ECHA – Verordening (EU) 2023/2055 betreffende de beperking van opzettelijk toegevoegde microplastics. echa.europa.eu, single-market-economy.ec.europa.eu
8. Vertegenwoordiging van de Europese Commissie in Nederland – “Milieu beschermen: vervolgacties voor verbod op microplastics” (2023)
9. Kamerstuk 30872, nr. 287 – Overheid.nl, officiële bekendmakingen over overgangstermijnen microplasticrestrictie
10. Stichting Aromatherapie – “Waarom zitten er microplastics in cosmetica?” met verwijzing naar Danopoulos (2022) en Rubin (2022)
11. Signalen Leefomgeving en Gezondheid – “Microplastics”. www.signalenleefomgeving.nl
12. VrijVanPlastic – eigen ingrediëntenanalyses en productonderzoek, o.a. “Beste mascara zonder microplastics”, “Zonnebrand zonder microplastics” en “Polymeren en plastic: wat zijn het en waar zitten ze?”