Je verschoont je baby voor de zoveelste keer die dag. Luier eraf, propje maken, in een plastic geurzakje, zakje dicht, en klaar. Het is zo vanzelfsprekend dat je er nooit bij stilstaat. Maar wat zit er eigenlijk in zo’n luier? En wat doet dat plastic zakje er nog eens bovenop?
Spoiler alert: het antwoord is iets minder geruststeller dan je hoopt. Maar geen paniek, want er zijn goede alternatieven en je kunt vandaag al kleine stappen zetten.
Zijn luiers van plastic gemaakt?
Ja, grotendeels wel. De meeste wegwerpluiers bestaan voor een groot deel uit kunststof. Volgens de Rijksoverheid (Waarzitwatin.nl) heeft een standaard wegwerpluier meerdere lagen, en bijna al die lagen bevatten plastic.
De binnenste laag die direct tegen de babyhuid aankomt, is gemaakt van polypropyleen (PP) of polyethyleen (PE). De buitenste, waterdichte laag bestaat ook uit polyethyleen, afgeleid van aardolie. De kern van de luier is gemaakt van fluffpulp (houtvezels) in combinatie met superabsorberende polymeren, de SAP’s. Ook die SAP’s zijn synthetisch. Daarnaast zit er elastiek, lijm en soms parfum of lotion in verwerkt.
Kortom: een gemiddelde wegwerpluier is voor een groot gedeelte gewoon plastic. Plastic dat uren per dag, dag na dag, in nauw contact staat met de meest gevoelige huid van je baby.
“Synthetische wegwerpluiers bestaan vooral uit plastic.” — Waarzitwatin.nl, Rijksoverheid
Zitten er giftige stoffen in luiers?
Dit is waar het spannend wordt. In 2019 publiceerde het Franse nationaal agentschap voor voedsel, milieu en arbeidsgezondheid ANSES een uitgebreid rapport van 244 pagina’s over wegwerpluiers. Ze onderzochten 23 merken, van grote A-merken tot huismerken en zogenaamd “ecologische” luiers.
De uitkomsten waren verontrustend. In alle onderzochte luiers werden chemische stoffen aangetroffen. Het gaat onder meer om dioxines en furanen (hormoonontregelaars), polycyclische aromatische koolwaterstoffen of PAK’s (geclassificeerd als kankerverwekkend voor long- en huidkanker), formaldehyde (een bewezen kankerverwekkende stof voor mensen), parfumstoffen die allergieën kunnen veroorzaken, en zelfs residuen van glyfosaat, het actieve bestanddeel van de onkruidverdelger Roundup.
Sommige van de aangetroffen stoffen zijn al meer dan 15 jaar verboden in de EU.
De ANSES-onderzoekers nuanceerden: er is geen bewijs voor een “onmiddellijk en groot gezondheidsgevaar.” Maar ze voegden er direct aan toe dat langdurige blootstelling wel degelijk een risico vormt, en ze riepen fabrikanten op om hun producten aan te passen.
Een jaar later, in 2020, voerde de Franse toezichthouder DGCCRF een vervolgonderzoek uit onder 32 merken. De uitkomst? Bij 28 van de 32 merken werden nog altijd schadelijke stoffen gevonden.
Hier wordt het nog iets ongemakkelijker: ook merken die zichzelf “ecologisch” of “natuurlijk” noemen, kwamen er niet altijd goed uit. De aanwezigheid van formaldehydes, dioxines en PAK’s werd ook in die categorie aangetroffen.
Zijn Pampers-luiers niet-giftig?
Pampers zelf stelt dat hun luiers veilig zijn en voldoen aan alle wettelijke vereisten. Het merk benadrukt dat hun luiers dermatologisch getest zijn. En dat klopt ook in formele zin: de Europese regelgeving voor babyproducten is streng.
Maar de vraag is of “voldoen aan de regelgeving” hetzelfde is als “volledig vrij van chemische stoffen.” Het ANSES-onderzoek liet zien van niet. De regelgeving laat nu eenmaal bepaalde concentraties toe die, bij langdurige blootstelling, mogelijk toch risico’s meebrengen.
Specifiek voor Pampers is er geen openbaar beschikbare toxicologische analyse die alle stoffen volledig uitsluit. Pampers Harmonie, de “milieuvriendelijkere” lijn van het merk, belooft minder additieven, maar ook daar is de samenstelling niet volledig transparant gepubliceerd.
De eerlijkste conclusie: je kunt niet met zekerheid zeggen dat enige wegwerpluier “volledig vrij van giftige stoffen” is, zolang fabrikanten hun volledige toxicologische analyses niet openbaar maken.
Zijn microplastics schadelijk voor baby’s?
Baby’s zijn aanzienlijk kwetsbaarder voor microplastics dan volwassenen. Dat komt om een paar redenen.
Ten eerste nemen kinderen meer microplastics op dan volwassenen, en ze doen dat via meer routes tegelijk: via plastic flesjes, via speelgoed, via de lucht die ze inademen en via producten die direct op hun huid liggen. Onderzoek van de New York School of Medicine liet zien dat de concentratie van PET-microplastics in de ontlasting van zuigelingen 10 tot 20 keer hoger is dan bij volwassenen.
Ten tweede zijn de lichamen en immuunsystemen van baby’s nog volop in ontwikkeling. De Plastic Soup Foundation wijst erop dat kinderen tot drie keer meer microplastics inademen dan volwassenen, terwijl ze juist gevoeliger zijn voor de mogelijke gezondheidsrisico’s.
Eco-toxicoloog Dick Vethaak van kennisinstituut Deltares en hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam stelt het zo: “We worden er als mensen voortdurend aan blootgesteld. We eten, drinken en ademen microplastics.” Voor baby’s geldt dat in versterkte mate.
Zijn microplastics uit luiers nu de grootste bron van blootstelling? Waarschijnlijk niet, vergeleken met plastic flesjes. Maar het zijn wel deeltjes die uren per dag direct op de huid liggen van een kind wiens huid dunner en doordringbaarder is dan die van een volwassene.
Als je meer wilt weten over hoe microplastics in je lichaam terechtkomen en wat je eraan kunt doen, lees dan ook hoe je microplastics uit je lichaam kunt verwijderen.
PFAS in luiers: ook de “forever chemicals” duiken op
Dan is er nog iets anders. Naast dioxines, PAK’s en formaldehyde zijn er ook aanwijzingen dat luiers PFAS kunnen bevatten. PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen, een groep van duizenden synthetische chemicaliën die in de volksmond “forever chemicals” worden genoemd. Die bijnaam hebben ze niet voor niets: ze breken nauwelijks af in het milieu en hopen zich op in het menselijk lichaam.
In 2023 liet de Amerikaanse organisatie Mamavation in samenwerking met Environmental Health News 65 luiers en bijbehorende producten van 40 merken testen in een EPA-gecertificeerd laboratorium. De uitkomst: bij 23 procent van de geteste producten werden aanwijzingen voor PFAS gevonden, met concentraties organisch fluor tot wel 323 delen per miljoen. De onderzoekers vermoeden dat PFAS in luiers worden gebruikt vanwege de waterafstotende eigenschappen ervan, vergelijkbaar met hoe ze worden toegepast in regenjassen en wandelschoenen.
Wetenschappelijk onderzoek gepubliceerd in het tijdschrift Science of The Total Environment bevestigde in 2024 dat wegwerpluiers van papier de hoogste PFAS-concentraties bevatten van alle geteste persoonlijke verzorgingsproducten. De geschatte dagelijkse blootstelling van zuigelingen via luiers kan oplopen tot 2,1 nanogram per kilogram lichaamsgewicht per dag, hoger dan de gemiddelde blootstelling via stofdeeltjes in huis.
PFAS worden in verband gebracht met een verminderde werking van het immuunsysteem, een lagere vaccinrespons, hormonale verstoringen, een verhoogd risico op bepaalde kankers en een lager geboortegewicht. Linda Birnbaum, voormalig directeur van het Amerikaanse National Institute of Environmental Health Sciences, stelt het zo: “PFAS zijn niet het type chemische stof dat we kunnen negeren bij kleine zuigelingen.”
In Nederland staan alle PFAS inmiddels op de lijst met Zeer Zorgwekkende Stoffen van de Rijksoverheid. Het RIVM doet lopend onderzoek naar de blootstelling van Nederlanders aan PFAS, ook via moedermelk. Resultaten worden verwacht in 2026. Specifiek onderzoek naar PFAS in luiers op de Europese markt is er op dit moment nog niet, maar de internationale bevindingen geven duidelijk reden tot aandacht. Wil je meer weten over PFAS en hoe je blootstelling kunt beperken, dan vind je uitgebreide informatie op PFASwijzer.com.
En dan dat plastic geurzakje
Even terug naar het begin van dit artikel. Die plastic geurzakje om de gebruikte luier heen. Dat geurzakje is van polyethyleen, dezelfde grondstof als veel van de wegwerpluier zelf. Per dag gooi je er dus één, misschien twee zakjes extra mee weg. Dat zijn ook nog eens dikwijls wegwerpzakjes met geurstoffen die in een afgesloten, warme omgeving kunnen vrijkomen.
Per jaar zijn dat voor één kind zo’n 300 tot 400 extra plastic zakjes. Niet alleen milieuvervuilend, maar ook onnodige extra blootstelling aan plastic en geurstoffen in de vuilnisbak, in huis. Een alternatief: een hersluitbare natte tas van stof of siliconen, of een goed afsluitbare luieremmer zonder extra zakjes. Simpel, goedkoper, en een stuk minder plastic.
Wat dragen Chinese baby’s in plaats van luiers?
Je bent al uren bezig met verschonen, er staan honderd euro aan luiers in de kast en je vraagt je af of dit echt niet anders kan. Chinese ouders zouden zeggen: dat kan inderdaad anders.
In China is de “kaidangku” een eeuwenoude traditie. Dit is letterlijk een broek met een open kruis: een broekje zonder naad in het midden, waardoor een baby direct zijn behoefte kan doen zonder dat de broek omlaag hoeft. Ouders leren hun kind al vroeg reageren op specifieke signalen, een methode die in het Westen bekend staat als Elimination Communication.
Volgens Columbus Magazine wordt de gemiddelde leeftijd waarop een kind in China zindelijk is, geschat op 12 tot 15 maanden, aanzienlijk eerder dan in Nederland. De splitbroek vergt meer aandacht van de ouders, maar het resultaat is minder luiergebruik, vroegere zindelijkheid en geen gram plastic.
De kaidangku is in stedelijk China overigens zelf ook op de terugtocht. Jongere, stedelijke moeders stappen steeds vaker over op wegwerpluiers, mede doordat westerse merken als Pampers actief de Chinese markt hebben betreden. Toch blijft de methode een interessant voorbeeld van hoe het ook zonder kan.
Welke luiers zijn gezond en zonder giftige stoffen?
Als je kiest voor een wegwerpluier maar minder chemische stoffen wil, zijn er een paar merken die zich onderscheiden.
Bambo Nature is een Deens merk dat als enige wegwerpluier het strenge Scandinavische milieukeurmerk Nordic Swan Ecolabel mag dragen. De luiers bevatten geen parfum, parabenen, lotion of conserveringsmiddelen. Bambo Nature publiceert zijn toxicologische analyses openbaar, wat het merk onderscheidt van de meeste anderen.
JOONE is een Frans merk dat in het eerdergenoemde DGCCRF-onderzoek uit 2020 als één van de weinige merken een “onberispelijke compositie” liet zien. Het merk garandeert de afwezigheid van schadelijke stoffen en was een van de eerste luiermerken die toxicologische analyses volledig publiceerde.
Naty by Nature Babycare is een Zweeds merk dat werkt met biologisch afbreekbare materialen en vrij is van chloorblek, PVC en parfum. Het merk heeft het EU Ecolabel en wordt door dermatologen aanbevolen voor gevoelige huid.
Let op: het label “ecologisch” of “natuurlijk” is geen garantie. Het ANSES-onderzoek toonde aan dat juist ook ecologische merken soms schadelijke stoffen bevatten. Kijk specifiek naar het Nordic Swan Ecolabel of het EU Ecolabel als betrouwbare keurmerken.
Duurzame luiers: wasbare luiers als echt alternatief
Het meest duurzame alternatief voor wegwerpluiers is de wasbare luier. En nee, dat is niet meer het ingewikkelde, lekgevoelige systeem van vroeger. De moderne wasbare luier is aanzienlijk verbeterd en verkrijgbaar bij meerdere merken.
| Merk | Type | Materiaal | Keurmerk |
|---|---|---|---|
| TotsBots EasyFit | All-in-one | Bamboe/polyester | OEKO-TEX |
| Popolini | Tweedelig | 85% bio-katoen | GOTS |
| Little Lamb | Tweedelig | Bamboe | OEKO-TEX |
| Hu-da | Tweedelig | 100% bio-katoen | GOTS |
| Bambo Nature | Wegwerp | Duurzaam hout | Nordic Swan |
De wasbare luier heeft drie grote voordelen boven wegwerpluiers.
Het eerste voordeel is kostenbesparing. Bij een eerste kind bespaar je al snel 500 euro op luiers, bij een tweede kind loopt dat op tot meer dan 1.500 euro, omdat je de luiers hergebruikt. Het tweede voordeel is minder plastic afval. Een baby gebruikt gemiddeld 5.000 tot 6.500 wegwerpluiers, elk deels gemaakt van niet-afbreekbaar plastic dat honderden jaren in het milieu blijft. Een set wasbare luiers vervangt die hele berg. Het derde voordeel is minder blootstelling aan chemische stoffen. Luiers van biologisch katoen of bamboe bevatten geen polypropyleen of polyethyleen tegen de babyhuid.
De populairste merken voor wasbare luiers in Nederland zijn TotsBots (Brits, al-in-one system), Popolini (Duits, biologisch katoen), Little Lamb (Brits, bamboe), Hu-da (Duits, 100% biologisch katoen) en voor een beginpakket kun je ook bij The Green Butt een proefpakket huren voordat je een grotere aankoop doet.
Een goed beginpunt is een tweedelig systeem: een absorberende binnenkant en een waterdicht overbroekje. Je hebt er zo’n 20 tot 25 binnenbroekjes en 5 tot 6 overbroekjes voor nodig voor één kind, gecombineerd met wassen om de dag.
Microplastics in de keuken en thuis verminderen
Het verminderen van plastic rond je baby gaat verder dan alleen de luier. Microplastics in de keuken vormen een onderschatte bron van blootstelling, juist ook voor kleine kinderen die veel tijd op de vloer doorbrengen en dingen in hun mond steken.
Plastic speelgoed, plastic bekertjes en plastic borden dragen allemaal bij aan de totale blootstelling. Wil je weten waarom rvs beter is dan plastic voor drinkbekers en eetgerei voor je kind? Roestvrij staal lekt geen stoffen, bevat geen BPA of andere additieven en gaat generaties mee.
En als je meer wilt begrijpen over specifiek BPA, een van de bekendste schadelijke kunststof-additieven: wat is BPA legt precies uit waarom dit hormoonverstorende stof al jaren verboden is in babyproducten, maar nog altijd in andere plastic toepassingen voorkomt.
Conclusie: wat is de gezondste keuze?
Er is geen wegwerpluier die volledig vrij is van kunststoffen of chemische stoffen. Dat is de eerlijke realiteit. Maar er is wel een duidelijk verschil in hoe ver fabrikanten gaan om die stoffen te minimaliseren en transparantie te bieden.
Als je voor wegwerpluiers kiest: ga voor Bambo Nature of JOONE, merken met bewezen transparantie en erkende keurmerken zoals Nordic Swan. Vermijd parfum en lotion in luiers.
Als je een stap verder wilt: probeer wasbare luiers van biologisch katoen of bamboe. De investering vooraf is groter, maar de besparing op de lange termijn, zowel financieel als qua gezondheid en milieu, is aanzienlijk.
En stop met het plastic geurzakje. Echt. Dat is een van de makkelijkste plastic-grepen om direct te veranderen.
Je hoeft het niet allemaal in één dag te doen. Elke luier zonder schadelijke stoffen, elke wasbare luier die je kiest, telt.
Veelgestelde vragen
Kunnen er ook PFAS in luiers zitten? Ja, een laboratoriumonderzoek uit 2023 vond in 23% van de geteste luiers aanwijzingen voor PFAS (“forever chemicals”). Wetenschappelijk onderzoek gepubliceerd in 2024 in Science of The Total Environment bevestigde dat wegwerpluiers van papier de hoogste PFAS-concentraties bevatten van alle onderzochte persoonlijke verzorgingsproducten. Er is nog geen specifiek Europees onderzoek naar PFAS in luiers.
Zijn wegwerpluiers schadelijk voor baby’s? Er is geen bewijs voor direct gevaar, maar het Franse ANSES-onderzoek uit 2019 toonde aan dat de meeste wegwerpluiers kleine hoeveelheden schadelijke stoffen bevatten, waaronder dioxines, formaldehyde en PAK’s. Bij langdurige blootstelling bestaat er volgens ANSES wel degelijk een risico.
Welke luiers zijn het veiligst? Bambo Nature (Nordic Swan Ecolabel) en JOONE (volledig transparante toxicologische analyses) onderscheiden zich als veiligste wegwerpopties. Wasbare luiers van gecertificeerd biologisch katoen (GOTS-keurmerk) zijn de veiligste keuze overall.
Zijn wasbare luiers echt praktisch? Modern wasbare luiers zijn aanzienlijk gebruiksvriendelijker dan vroeger. Met een tweedelig systeem van zo’n 20 binnenbroekjes en 5 à 6 overbroekjes kom je goed uit, mits je om de dag wast. Veel ouders huren eerst een proefpakket via The Green Butt of Kidzstore.
Zijn er ook microplastics in luiers? Luiers bestaan voor een groot deel uit polypropyleen en polyethyleen. Of daadwerkelijk microplastics vrijkomen bij gebruik is niet uitgebreid onderzocht, maar de aanwezigheid van kunststofvezels in de directe omgeving van de babyhuid is een feit.
Wat zijn alternatieven voor wegwerpluiers? De belangrijkste alternatieven zijn: wasbare luiers van bio-katoen of bamboe (merken: Popolini, TotsBots, Little Lamb, Hu-da), ecologische wegwerpluiers (Bambo Nature, JOONE, Naty), en Elimination Communication, de methode waarbij je de signalen van je baby leert lezen om het luiergebruik sterk te verminderen.
Bronnen
- Mamavation / Environmental Health News: PFAS in diapers consumer study (2023)
- Science of The Total Environment: “Infants exposure to chemicals in diapers: A review and perspective” (2024)
- RIVM: Vragen en antwoorden over PFAS
- Rijksoverheid: PFAS op de lijst Zeer Zorgwekkende Stoffen
- Waarzitwatin.nl (Rijksoverheid): Luiers en Polypropyleen (PP)
- RIVM: Verkenning samenstelling luiers en incontinentiemateriaal
- RIVM: Beoordeling hergebruik van luier- en incontinentiemateriaal
- ANSES (Frans nationaal agentschap voor voedsel, milieu en arbeidsgezondheid): Rapport wegwerpluiers, januari 2019
- Voedingscentrum: Microplastics uit babyflesjes schadelijk?
- Plastic Soup Foundation: Gezondheidsrisico’s van plastic voor kinderen
- NOS: Baby’s krijgen microplastics binnen via flesjes (interview Dick Vethaak, eco-toxicoloog Deltares / VU Amsterdam)
- VRT NWS: Giftige stoffen in wegwerpluiers, is er een gezondheidsrisico? (2019)
- Europees Parlement: Parlementaire vraag EU-beperking schadelijke chemische stoffen in wegwerpluiers
- Columbus Magazine: Open-kruis-broek in Beijing
- Judith in China: Kāidāngkù