Microplastics en giftige stoffen in tampons en maandverband: wat zit er écht in?

Je staat in de badkamer, pakt automatisch een tampon of een maandverband uit de la, en denkt er geen seconde meer over na. Logisch ook, je doet dit misschien al meer dan tien jaar. Maar wat als ik je vertel dat wetenschappers hebben aangetoond dat een enkele tampon tijdens gebruik tot 17 miljard nanoplastics kan vrijgeven, rechtstreeks in je lichaam? Dat is geen hypothese, dat is het resultaat van laboratoriumonderzoek dat in 2022 werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Environmental Science: Nano.

Geen paniek. Er zijn goede alternatieven. Maar eerst: de feiten.

Hoeveel plastic zit er eigenlijk in een tampon of maandverband?

Hier schrikken de meeste mensen van: een conventioneel maandverband bestaat voor wel 90% uit plastic. De toplaag, de vochtdoorlatende binnenlaag, de absorptielaag, de waterdichte backing en de lijmstrook die het op je ondergoed houdt, zijn allemaal gemaakt van synthetische materialen. Dat zijn onder andere polypropyleen, polyethyleen en superabsorberende polymeren, oftewel plastic in allerlei vormen.

Bij tampons is het beeld iets genuanceerder, maar ook hier zitten synthetische componenten. De buitenste laag van veel tampons bestaat uit viscose gemengd met polyester, en applicators zijn bijna altijd volledig van plastic. De kunstvezels zitten dus pal in contact met de vaginale wand.

En dat is precies het probleem.

Wat bewees het Middlesex University-onderzoek?

Onderzoekers van de Middlesex University in het Verenigd Koninkrijk voerden in 2022 een baanbrekende studie uit. Ze analyseerden 24 menstruatieproducten op de aanwezigheid van synthetische polymeren, en testten vervolgens hoe die producten zich gedragen in omstandigheden die normaal gebruik nabootsen: lichaamstemperatuur van 37 graden Celsius, een pH die overeenkomt met vaginale vloeistof, en zachte beweging gedurende twee uur.

De uitkomst was confronterend. Van de 24 geteste producten bleken er 12 synthetische polymeren te bevatten die bij gebruik direct in aanraking komen met de vaginale wand. Meerdere van die producten lieten synthetische vezels los tijdens de tests. En erger nog: de kunstvezels fragmenteerden verder tot nanoplastics, wat resulteerde in de vrijgave van tot 17 miljard nanoplastische deeltjes per tampon.

Zeventien miljard. Per tampon.

Dat klinkt als een astronomisch getal, en dat is het ook. Nanoplastics zijn zo klein dat ze door celmembranen heen kunnen dringen. Onderzoek gepubliceerd via PMC, het wetenschappelijke publicatieplatform van de National Library of Medicine, liet zien dat blootstelling aan polyethyleen nano- en microplastics celtoxiciteit veroorzaakte in menselijke vaginale keratinocyten, de cellen die de vaginale wand bekleden. Bij hogere concentraties trad zelfs geprogrammeerde celdood op.

Waarom is de vagina een bijzonder gevoelige blootstellingsroute?

Dat vraag jij je misschien af. Het antwoord heeft te maken met de anatomie van het slijmvlies. De vaginale wand is dunner en doorlaatbaarder dan gewone huid. Hij heeft minder van de beschermende hoornlaag die de buitenkant van je lichaam afdicht. Bovendien heeft de vagina een groot oppervlak door de plooistructuur, wat de kans op opname van deeltjes vergroot.

Wetenschappers van de Australian and New Zealand Journal of Obstetrics and Gynaecology publiceerden in 2025 nieuw onderzoek waaruit bleek dat micro- en nanoplastics die via de vagina binnenkomen zelfs retrograad kunnen bewegen richting de eileiders. Dat betekent dat ze potentieel het voortplantingsstelsel kunnen bereiken. De gezondheidsimplicaties daarvan zijn nog onbekend, maar de bevinding alleen al maakt duidelijk dat dit geen ver-van-je-bed-show is.

ZonMw, de Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek die in opdracht werkt van de ministeries van VWS en IenW, heeft tampons officieel benoemd als een van de bronnen van micro- en nanoplastics in het menselijk lichaam in haar Kennisagenda 2025. Wil je meer weten over hoe je de opgebouwde blootstelling kunt aanpakken? Lees dan over hoe je microplastics uit je lichaam verwijdert.

Wat is er precies mis met de materialen in conventionele producten?

De kunstvezels in tampons en maandverband zijn problematisch om twee redenen. Ten eerste kunnen ze loslaten en in het lichaam achterblijven, wat het geval is bij de vezels die vrijkomen tijdens gebruik. Ten tweede fragmenteren ze verder tot steeds kleinere deeltjes naarmate ze mechanisch worden belast, zoals door beweging en het absorberen van vloeistof. Hoe kleiner het deeltje, hoe makkelijker het door biologische barrières heen kan dringen.

De meest voorkomende synthetische materialen in menstruatieproducten zijn polypropyleen en polyethyleen in de niet-geweven stoffen, superabsorberende polymeren in de absorptielaag, lijm en afdichtingsfilms op basis van kunststof en polyester als menging in tampons die als “katoen” worden verkocht maar dat lang niet altijd volledig zijn.

Dat laatste is iets om extra op te letten. Een tampon die “van katoen” heet, is niet automatisch 100% katoen. Lees de materiaalsamenstelling altijd goed door.

En maandverband: hoe zit dat met de plastic lagen?

Wetenschappelijk onderzoek gepubliceerd in ScienceDirect in 2025 onderzocht 29 commerciële maandverbanden op microplastische vezels die vrijkomen bij gebruik. De conclusie bevestigde wat eerder onderzoek al suggereerde: de polymere materialen in maandverband kunnen microplastics afgeven. De onderzochte componenten waren onder andere polypropeen en polyethyleen niet-geweven stoffen, superabsorberende polymeren, lijm en plastic films.

Hoewel maandverband minder direct in contact staat met de vaginale wand dan een tampon, ligt het uren lang pal tegen een van de gevoeligste huidpartijen van je lichaam. En dat bij elk gebruik, maand na maand, jaar na jaar.

Een vrouw gebruikt in haar leven gemiddeld meer dan 11.000 menstruatieproducten. Dat is veel tijd, en veel contact. En dat de kleine plastic zakjes waarmee je gebruikt maandverband of een luier inpakt ook van plastic zijn, maakt dat bewustzijn alleen maar relevanter: ook die dragen bij aan je totale plasticbelasting.

Meer weten over welke bronnen van microplastics er nog meer in je dagelijks leven schuilgaan? Bekijk het overzicht van microplastics in de keuken voor een completer beeld.

Zijn er menstruatieproducten zonder microplastics?

Ja, en gelukkig is het aanbod de afgelopen jaren flink gegroeid.

De gouden standaard is een product van 100% biologisch katoen zonder enige synthetische toevoeging. Bij biologische teelt worden geen pesticiden gebruikt, en zonder kunstvezels is er geen bron van microplastische vezels. Let daarvoor op keurmerken als GOTS (Global Organic Textile Standard) of Oeko-Tex Standard 100. Die certificeringen vereisen tests op honderden stoffen en geven je aanzienlijk meer zekerheid dan een vage claim op de verpakking.

Menstruatiecups van medische siliconen zijn een stap verder. Siliconen is geen plastic in de conventionele zin, fragmenteert niet op dezelfde manier en geeft geen synthetische vezels af. Een goede menstruatiecup gaat tot tien jaar mee en vervangt duizenden wegwerpproducten. Dat is goed voor je lichaam en voor de plastic soep.

Wasbaar maandverband van biologisch katoen of bamboestof biedt een vergelijkbaar voordeel, mits je kiest voor gecertificeerde materialen zonder synthetische mengvezels.

Welke merken zijn transparant over hun samenstelling?

Transparantie is het sleutelwoord. Merken die niets te verbergen hebben, publiceren hun materiaalsamenstelling volledig en laten hun producten testen door onafhankelijke laboratoria.

Yoni is een Nederlands merk dat in 2015 begon vanuit de overtuiging dat vrouwen recht hebben op eerlijke informatie. Ze gebruiken 100% gecertificeerd biologisch katoen en zijn GOTS-gecertificeerd, zonder enige synthetische vezels.

The Female Company liet in juli 2024 hun volledige productlijn testen door het onafhankelijke Hohenstein Textile Testing Institute op meer dan 1000 schadelijke stoffen. Gecertificeerd met Oeko-Tex Standard 100, vrij van synthetische vezels.

Nalu en &SISTERS kiezen beide uitdrukkelijk voor 100% biologisch katoen als basis, zonder synthetische stoffen, parfum of plastic componenten.

Hoe kies je een veilig product?

Kijk altijd op de verpakking of de volledige materiaalsamenstelling vermeld staat. Staat er niets op? Dan is dat al een signaal. Zoek actief naar GOTS of Oeko-Tex Standard 100 als keurmerk, niet alleen naar het woord “biologisch” op de verpakking, want dat zegt zonder onafhankelijke certificering weinig.

Kies de laagst absorberende variant die bij je menstruatie past. Hoe langer een product in gebruik is en hoe meer vloeistof het absorbeert, hoe meer mechanische belasting de vezels ondergaan, en hoe meer kans op vezelvrijgave. Wissel tampons elke vier tot acht uur en draag ze nooit de hele nacht.

Als je echt wil stoppen met synthetisch plastic in menstruatieproducten, is overstappen op een menstruatiecup van medische siliconen de meest doortastende keuze. Het vraagt de eerste paar keer wat gewenning, maar de meeste mensen die de overstap maken, kijken er niet op terug.

Dezelfde logica geldt voor andere verzorgingsproducten. Synthetische polymeren duiken ook op in shampoo zonder microplastics en dagcrèmes, en de aanpak is steeds dezelfde: kijk naar de ingrediënten, kies gecertificeerde alternatieven.

Veelgestelde vragen

Kun je microplastics binnenkrijgen via tampons? Ja. Onderzoek van de Middlesex University (gepubliceerd in Environmental Science: Nano, 2022) toonde aan dat tampons met synthetische vezels tot 17 miljard nanoplastics per tampon kunnen vrijgeven onder omstandigheden die normaal gebruik nabootsen. ZonMw bevestigt in haar Kennisagenda 2025 dat tampons een bron van micro- en nanoplastics zijn.

Is plastic in maandverband veilig? De directe gezondheidsschade bij mensen is nog niet onomstotelijk aangetoond. Wat wel vaststaat: conventioneel maandverband bestaat voor tot 90% uit plastic, die plastic componenten kunnen microplastische deeltjes afgeven, en de huid in het schaamgebied behoort tot de meest doorlaatbare van je lichaam. Er zijn alternatieven zonder dit risico, dus de keuze is aan jou.

Welke tampons bevatten geen microplastics? Tampons van 100% biologisch katoen zonder synthetische vezels, gecertificeerd met GOTS of Oeko-Tex Standard 100. Merken als Yoni, The Female Company, Nalu en &SISTERS voldoen hieraan. Controleer altijd de volledige materiaalsamenstelling, niet alleen de marketingtekst op de verpakking.

Kan ik kanker krijgen van plastic in menstruatieproducten? Er is geen direct bewijs dat de hoeveelheden microplastics in menstruatieproducten kanker veroorzaken bij mensen. Laboratoriumonderzoek laat wel zien dat hoge concentraties polyethyleen nanoplastics celtoxiciteit veroorzaken in vaginale cellen. De langetermijngevolgen van herhaalde blootstelling via menstruatieproducten zijn nog onvoldoende onderzocht.

Wat zit er precies in een conventionele tampon? Een conventionele tampon bestaat doorgaans uit katoen of viscose (of een mix van beide) als absorptielaag, een buitenlaag van polypropyleen of polyester, een terugtouwtje van polyester, en eventueel een plastic applicator van polyethyleen of polypropyleen. Pesticidesporen kunnen aanwezig zijn vanuit de katoenteelt. Bij het bleken van viscose kunnen dioxines ontstaan, al zijn betere bleekmethoden tegenwoordig gebruikelijker.

Zijn er chemische stoffen in maandverband? Ja. De Rijksoverheid erkent via Waarzitwatin.nl dat er schadelijke stoffen zijn gemeten in maandverband, zoals pesticidesporen. Daarnaast bevatten plastic componenten weekmakers zoals ftalaten. En naast microplastics zijn er ook gevallen bekend van PFAS-verontreiniging in bepaalde merken maandverband. Dat laatste is echter een los chemisch probleem, niet hetzelfde als microplastics.

Conclusie

Microplastics in menstruatieproducten zijn geen theoretisch risico. De synthetische vezels en plastic onderdelen in conventionele tampons en maandverband geven aantoonbaar deeltjes af bij gebruik, en wetenschappelijk onderzoek laat zien dat die deeltjes biologische effecten kunnen hebben op vaginale cellen. De langetermijngevolgen bij mensen zijn nog in onderzoek, maar de alternatieven zijn goed, gemakkelijk verkrijgbaar en voor sommige opties zelfs voordeliger op de lange termijn.

Kies voor producten van 100% gecertificeerd biologisch katoen, kijk naar onafhankelijke keurmerken, en overweeg een menstruatiecup als je wil stoppen met wegwerpproducten met synthetische vezels. De volgende aankoop is een goed moment om een bewuste stap te zetten.

Gebruikte bronnen

• Pantoja-Munoz et al. (2022), “Release of microplastic fibres and fragmentation to billions of nanoplastics from period products”, gepubliceerd in Environmental Science: Nano (Royal Society of Chemistry)
• Bergamaschi et al. (2023), “Assessing the Impact of Polyethylene Nano/Microplastic Exposure on Human Vaginal Keratinocytes”, gepubliceerd via PubMed / National Library of Medicine
• Costa et al. (2025/2026), “Microplastics and Intimate Toys: A Concerning Trend?”, Australian and New Zealand Journal of Obstetrics and Gynaecology (Wiley)
• ScienceDirect (2025), “Safety assessment of commercial sanitary pads: Cytotoxicity, volatile organic compounds, and microplastics release”
• Chemistry World (2025), “How safe and sustainable are period products?”
• NRDC Consumer Guide (juni 2025), “10 things you can do to reduce your exposure to microplastics”
• ZonMw, Kennisagenda 2025 “Microplastics in ons lichaam”, gepubliceerd via Tweede Kamer der Staten-Generaal
• ZonMw, programma Microplastics & Health / MOMENTUM 3.0 (2025)
• Waarzitwatin.nl / Rijksoverheid, pagina’s “Tampons” en “Maandverband”
• The Female Company, labotest Hohenstein Textile Testing Institute (juli 2024)
• Women’s Environmental Network (2018), rapport over plastic in menstruatieproducten