Minder plastic bij de boodschappen: praktische tips die je direct kunt toepassen

Je loopt door de supermarkt, je doet je best om gezonde keuzes te maken. Verse groenten, wat fruit, een potje yoghurt. En voor je het weet sta je bij de kassa met een tas vol plastic. De komkommer in folie, de paprika’s in een tray, de yoghurt in een plastic pot, de kaas in een zip-zakje. Herkenbaar?

Plastic bij de boodschappen is zo normaal geworden dat we het amper meer zien. Maar de cijfers liegen er niet om. Elke Nederlander verbruikt gemiddeld 147 kilo aan plastic verpakkingen per jaar. En elke dag belanden maar liefst 19 miljoen eenmalige plastic bekers en voedselverpakkingen op de afvalhoop in ons land. Dat is een heleboel plastic voor producten die je dagelijks eet.

De goede nieuws is: je kunt er echt iets aan doen, zonder dat het je boodschappenroutine volledig overhoop gooit. In dit artikel lees je hoe.

Waarom plastic verpakkingen ook in je eten belanden

Je denkt misschien: de verpakking zit toch aan de buitenkant, daar word ik toch niet van? Dat klinkt logisch, maar het Voedingscentrum waarschuwt voor wat zij “migratie van stoffen” noemen. Dat betekent dat chemische stoffen uit kunststof verpakkingen langzaam in het voedsel kunnen trekken, zeker bij contact met vette of zure producten zoals kaas, tomatensaus en olijfolie.

Het RIVM bevestigt dat microplastics inmiddels worden aangetroffen in diverse voedingsmiddelen, waaronder groenten, fruit, vis, suiker, zout en honing. Een deel van die verontreiniging is afkomstig van plastic verpakkingsmateriaal.

Spoiler alert: ook de frisse fles bronwater die je meeneemt, is lang niet zo plasticvrij als de naam doet vermoeden. Maar daar komen we zo op terug.

“Via plastic verpakkingsmateriaal voor levensmiddelen kunnen microplastics in ons voedsel komen.”
RIVM, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

De vijf slimste aanpassingen bij je boodschappen

Niet alles kun je als consument veranderen. Maar er zijn een paar keuzes die direct impact hebben, elke dag weer.

Tip 1: stap over op herbruikbare tassen en zakjes

Laten we beginnen bij het meest voor de hand liggende. Een stoffen boodschappentas ken je waarschijnlijk al. Maar wist je dat ook de dunne plastic zakjes bij groente en fruit gewoon vermijdbaar zijn?

Natuur & Milieu wijst erop dat je appels, uien, wortels en andere stevige groenten en fruit gewoon los in je boodschappentas kunt stoppen. Thuis was je ze toch nog een keer. Herbruikbare katoenen groente-en-fruitzakjes zijn ondertussen in vrijwel elke supermarkt te koop en kosten een paar euro voor een setje van vijf. Eenmalige aanschaf, jarenlang plezier.

Datzelfde principe geldt als je je lunch meeneemt naar werk of school. Een herbruikbare broodtrommel van RVS kost eenmalig iets meer dan een doos sandwich-zakjes, maar gaat vele jaren mee. En daar hoef je nooit meer aan te denken. Lees meer over een goede RVS broodtrommel voor onderweg als je nog op zoek bent naar een degelijke optie.

Tip 2: koop vaker los, op de markt of bij de groenteboer

Hier wordt het écht interessant, want dit is de aanpassing die tegelijk het meest impact heeft én het meest miskend is. De reguliere supermarkt verkoopt een groot deel van zijn groente en fruit verpakt, omdat dit de houdbaarheid en het transport ten goede komt. Maar diezelfde groenten en dat fruit kun je bij de markt, de groenteboer of een biologische speciaalzaak vaak los kopen, zonder enige verpakking.

In Frankrijk is het inmiddels wettelijk verplicht om dertig soorten groente en fruit ónverpakt te verkopen. In Nederland is die wetgeving er nog niet, maar de trend is duidelijk. Supermarkten als Ekoplaza en Marqt hebben losverkoop al uitgebreid. En ook bij gewone Albert Heijn en Jumbo zie je steeds vaker producten die je per stuk kunt pakken in plaats van per folie-verpakking.

Maar de snelste route naar minder plastic bij je boodschappen is gewoon: de markt op. Geen verpakkingen, vaak ook goedkoper dan de supermarkt, en je koopt precies de hoeveelheid die je nodig hebt. Best gaaf toch, dat de ouderwetse groenteboer hier ook nog eens wint van de grote supermarktketen?

Tip 3: kies glas boven plastic waar dat kan

Bij het kiezen tussen twee vergelijkbare producten is de verpakking een prima selectiecriterium. Tomatenblokjes in een glazen pot in plaats van een plastic pak? Kies de pot. Olijfolie in glas in plaats van in plastic? Kies het glas. Yoghurt in een glazen pot in plaats van een plastic bakje? Je weet het antwoord.

Dit klinkt misschien duur, maar het hoeft dat niet te zijn. Veel huismerken bieden inmiddels glasvarianten aan voor sauzen, confituur en dranken. En de glazen potten gebruik je daarna gewoon opnieuw als voorraadpot, voor restjes of als drinkglas.

Let extra op bij vette en zure producten in plastic verpakkingen. Olie, azijn, tomatenpuree en citrusdranken trekken sneller chemische stoffen uit het plastic dan neutrale producten, aldus het Voedingscentrum. Juist voor die producten is glas de betere keuze.

Tip 4: drink kraanwater

Dit is misschien wel de meest directe keuze die je kunt maken bij je boodschappen. Want als je plastic flessenwater koopt, koop je veel meer plastic dan je denkt.

Onderzoek dat werd besproken door drinkwaterplatform en BNNVARA Kassa toont aan dat een liter water uit een plastic fles gemiddeld zo’n 240.000 micro- en nanoplasticdeeltjes bevat. Die deeltjes zijn zo klein dat ze door celwanden kunnen dringen. Kraanwater bevat dat niet. Drinkwaterbedrijf Waternet berekende dat je 71 liter kraanwater moet drinken om via leidingwater één enkel microplasticdeeltje binnen te krijgen.

Kraanwater is in Nederland ook qua kwaliteit uitstekend. Zowel Waternet als Dunea onderzochten de waterkwaliteit uitvoerig en concludeerden dat het zuiveringsproces vrijwel alle microplastics verwijdert. Je kunt gewoon kraanwater drinken. En een goede RVS of glazen drinkfles mee naar buiten nemen. Dat scheelt je niet alleen plastic, maar ook gemiddeld een euro of meer per dag aan flessenwater.

Wil je weten welke drinkfles het beste past bij jouw gebruik? Bekijk onze vergelijking van drinkflessen zonder plastic of lees meer over de beste RVS drinkflessen.

Tip 5: kies minder ultrabewerkt en meer vers

Dit is een aanpassing die je zowel qua gezondheid als qua plastic een dubbel voordeel oplevert. Kant-en-klaarmaaltijden, voorgesneden groenten, individueel verpakte snacks en diepvriesmaaltijden zitten doorgaans in de meeste plastic verpakkingen van de hele supermarkt.

Hoe meer bewerkingen een product heeft ondergaan, hoe meer plastic contactmomenten er zijn geweest: van de fabriek tot de verpakking tot de magnetron. En zoals eerder in dit artikel beschreven: bij elk warmtecontact of contact met vette stoffen kan er migratie optreden vanuit het plastic.

Verse onbewerkte producten zijn dus niet alleen voedzamer, maar ook plastic-armer. Een zak rijst of pasta in papieren verpakking, een blok kaas aan de versafdeling, zelf gesneden groente: kleine keuzes, maar ze tellen bij elkaar op.

En als je toch boodschappen doet in de supermarkt en een product ziet in zowel een plastic als een papieren of glazen variant: kies de variant zonder plastic. Dat signaal, hoe klein ook, helpt mee om het aanbod in de toekomst te verschuiven.

Wat doet de overheid er eigenlijk aan?

Je vraagt je misschien af: waarom moeten consumenten dit zelf uitzoeken? Dat is een terechte vraag. De overheid doet inmiddels wel wat. Sinds 2021 zit er statiegeld op kleine plastic flesjes in Nederland. Onderzoek van CE Delft wees eerder al uit dat statiegeld het enige bewezen effectieve middel is om het aantal plastic flesjes in het zwerfafval met 70 tot 90 procent te verminderen.

Vanuit de Europese Unie wordt ook gewerkt aan strengere regels voor wegwerpverpakkingen. En Nederland heeft via het Plastic Pact afspraken gemaakt met supermarkten en producenten over het verminderen van plastic verpakkingen. De Rijksoverheid bevestigt dat de hoeveelheid wegwerpplastic in het milieu jaarlijks toeneemt en dat aanpak via regelgeving noodzakelijk is.

Maar de wetgeving loopt achter bij het tempo van de vervuiling. Totdat de regels strenger zijn, is bewust boodschappen doen de meest directe manier om minder bij te dragen.

Veelgestelde vragen

Mag ik mijn eigen bakjes meenemen naar de versafdeling?
In principe wel, hoewel supermarkten hier hun eigen beleid op mogen voeren. Ekoplaza en Marqt staan dit toe. Bij Albert Heijn en Jumbo zijn de regels per filiaal soms iets anders. Het loont de moeite om het gewoon te vragen aan de medewerker bij de versafdeling. Veel winkels vinden het prima.

Is glas wel beter dan plastic voor het milieu?
Voor je eigen gezondheid in ieder geval wel, omdat er geen migratie van plastics optreedt. Voor het milieu ligt het genuanceerder: glas is zwaarder, waardoor transport meer CO2 kost. Maar glas is eindeloos recyclebaar zonder kwaliteitsverlies, terwijl de kwaliteit van gerecycled plastic na een paar cycli afneemt. Hergebruikte glazen potten zijn daarmee altijd de beste keuze.

Zijn biologische supermarkten beter voor minder plastic?
Niet automatisch. Biologische producten zijn qua teelt duurzamer, maar de verpakkingen zijn lang niet altijd plasticvrij. Kijk bij elke aankoop naar de verpakking, niet alleen naar het label.

Is kraanwater echt veilig in Nederland?
Ja. Waternet en Dunea publiceren jaarlijks uitvoerige kwaliteitsrapporten. Nederlands kraanwater behoort tot de beste ter wereld en bevat vrijwel geen microplastics dankzij een uitgebreid zuiveringsproces. Het is de meest verantwoorde en goedkoopste keuze voor je dagelijkse waterinname.

Hoe begin ik als ik dit overweldigend vind?
Begin met één aanpassing per week. Week één: koop drie producten op de markt die je normaal in de supermarkt koopt. Week twee: neem een herbruikbare drinkfles mee. Week drie: kies voor twee producten de glazen variant in plaats van plastic. Kleine stappen, maar ze stapelen zich op.

De conclusie: bewust boodschappen doen begint bij één keuze

De supermarkt zit vol met plastic en dat gaat niet van vandaag op morgen veranderen. Maar jij hebt wel elke week de mogelijkheid om keuzes te maken die cumulatief een groot verschil maken. Minder plastic flessenwater, meer losverkoop, vaker de markt, glazen verpakkingen kiezen waar dat kan.

Je hoeft niet perfect te zijn. Als je na het lezen van dit artikel elke week met vijf plastic verpakkingen minder thuiskomt, is dat al een resultaat om trots op te zijn. En als je eenmaal begint, merk je al snel dat het makkelijker wordt. Je oog valt vanzelf op de verpakkingen. En voor je het weet, doe je de helft van je boodschappen plasticvrij.

Bronnen

• RIVM, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu: rivm.nl/plastics/gevolgen-gezondheid
• Voedingscentrum Nederland: voedingscentrum.nl/encyclopedie/verpakkingsmaterialen
• Natuur & Milieu, rapport “Plastic in de Supermarkt” (2021) en artikel over losverkoop (2025): natuurenmilieu.nl
• CE Delft, rapport “Plasticgebruik en verwerking van plastic afval in Nederland” (2021)
• Rijksoverheid, pagina Regels over wegwerpplastic: rijksoverheid.nl
• Waternet, onderzoek naar microplastics in drinkwater: waternet.nl
• Drinkwaterplatform, onderzoek Dunea en Waternet naar microplastics van bron tot kraan
• BNNVARA Kassa, reportage over nanoplastics in flessenwater (240.000 deeltjes per liter)
• Natuur & Milieu, artikel over invoering statiegeld kleine plastic flessen, CE Delft-onderzoek: statiegeld vermindert zwerfafval met 70 tot 90 procent